Tôi cảm thấy rất vinh dự được hiện diện nơi đây dù cho bản thân tôi không phải là một học giả Phật học hay một nhà lãnh đạo tinh thần. Thế nhưng, tôi tin rằng, sự hiện diện của mình hôm nay, dù rằng nhỏ bé, liên quan mật thiết đến sự thật rằng tôi là một công dân của Bhutan, vương quốc Phật giáo Kim Cang thừa cuối cùng trên thế giới. Phật giáo đã được chúng tôi xem là quốc giáo của Bhutan từ thế kỷ thứ VIII. Trong suốt khoảng thời gian ấy, Phật giáo góp phần rất lớn trong việc định hình nên lối sống, văn hóa cũng như quản trị nhà nước.

Ba người thầy vĩ đại đã để lại dấu ấn tâm linh sâu sắc nhất ở đất nước của chúng tôi chính là Đức Phật, Đức Guru Rinpoche và Đức Zhabdrung Rinpoche. Guru Rinpoche được xem như vị Phật thứ hai vì Ngài đã có công mang Phật giáo đến với Bhutan và những vương quốc nhỏ trong dãy Himalaya vào thế kỷ thứ VIII. Zhabdrung Rinpoche, một Đại sư, đã thành lập nên đất nước của chúng tôi vào năm 1626 với mong muốn điều hành đất nước dựa trên những lời dạy của Đức Phật, từ đó, đem đến lợi ích cho mọi công dân.

Là một đất nước Phật giáo Kim Cang thừa, những học viện Phật giáo tư thục lẫn công lập nơi đây rất phát triển và có tầm ảnh hưởng lớn. Nhà nước lẫn những vị cư sĩ đều dốc lòng ủng hộ cho tu sĩ nơi đây. Xã hội Bhutan vẫn mang trong mình một niềm tin sâu sắc đối với giáo lý của Phật giáo Kim Cang thừa và lối sống của người dân hầu hết đều thiên về mặt tâm linh. Tu viện và nơi ở dành cho những người ẩn tu rất phổ biến. Mọi người đều dành một khoảng thời gian nhất định mỗi ngày cho những hoạt động tôn giáo.

Thủ tướng Bhutan Tshering Tobgay

Theo như kết quả từ một cuộc khảo sát quốc dân về việc sử dụng thời gian vào năm 2015, trung bình một người dành khoảng 36 phút một ngày cho việc trì chú, cầu nguyện hoặc ngồi thiền. Con số này tăng lên đến khoảng 2 giờ 25 phút đối với những người trên 60 tuổi. Điều này cho thấy, người dân dành nhiều thời gian cho những hoạt động tâm linh hơn khi họ trở nên lớn tuổi.

Lãnh đạo

Sau khi đã trình bày sơ lược về nền tảng tinh thần của Bhutan, để tiếp tục với chủ đề “Cống hiến của Phật giáo đối với sự phát triển nhân loại”, tôi muốn trình bày ngắn gọn về sức ảnh hưởng của Phật giáo Kim Cang thừa đến sự phát triển con người ở Bhutan nói riêng và nhân loại nói chung.

Là một đất nước thấm nhuần triết lý Phật giáo Kim Cang thừa, sự phát triển của nhân dân đất nước Bhutan được hình thành trên hai yếu tố chủ đạo: phong cách lãnh đạo và người lãnh đạo. Và sức ảnh hưởng sâu sắc của Phật giáo đến hai yếu tố này đã góp phần hình thành và phát triển nhân cách con người.

Xin nói đôi chút về phong cách lãnh đạo mang hơi thở Phật giáo Kim Cang thừa của Vương quốc Bhutan. Hình mẫu lãnh đạo đến từ nhà Phật đã ảnh hưởng mạnh đến Quốc vương cũng như những nhà lãnh đạo trong nước. Theo dòng lịch sử, khắp châu Á, những bậc minh vương đều phấn đấu theo hình tượng của một vị Phật hoàng. Ví dụ điển hình là các bậc Chuyển luân Thánh vương (Chakravartin), một bậc Thánh vương cai trị toàn cầu. Khái niệm này về một vị Phật hoàng đã tạo cảm hứng cho các quốc vương của Bhutan. Họ phấn đấu để sống và cai trị trên tinh thần của một bậc giác ngộ, tuân theo “Mười bổn phận của Vua” được tìm thấy trong những pháp thoại của Đức Phật.

“Mười bổn phận của Vua” đó là lòng từ bi, bố thí, sự chính trực, sự khổ hạnh, tâm không tà niệm, bất bạo động, sự kiên nhẫn và sự quân bình đều áp dụng được cho mọi nhà lãnh đạo. Xa hơn là những đức tính chủ đạo trong Bát-nhã Tâm kinh bao gồm sự rộng lượng, tính kỷ luật, lòng kiên nhẫn, sự bền bỉ, chánh niệm và tuệ giác cũng được áp dụng. Chuyển luân Thánh vương, một dẫn chứng về Phật hoàng, là hiện thân của Bồ-tát Quán Thế Âm, trăm tay ngàn mắt. Ngài tỏa chiếu hào quang, nhìn thấy chúng sinh chìm trong biển khổ và gieo duyên để chúng sinh đến được bờ giải thoát. Những bậc minh quân ảnh hưởng bởi triết lý về các Chuyển luân Thánh vương được mong đợi sẽ hoàn thành tâm nguyện của Bồ-tát Quán Thế Âm.

Trong Phật giáo Kim Cương thừa, một nhà lãnh đạo phải có ít nhất ba phẩm chất là bi, trí và dũng. Một nhà lãnh đạo, dù là quân vương hay chúa tể đều phải có kiến giải sâu sắc về khổ đau và con đường đến với an lạc. Những kiến thức và điểm mạnh khác sẽ không mang lại lợi lộc gì nếu thiếu từ bi và trí tuệ. Chỉ có từ tâm mới hướng người lãnh đạo làm lợi cho mọi chúng sanh. Trong một thế giới ngày càng đa dạng về chuyên môn và tri thức, một nhà lãnh đạo không thể thông thạo được mọi lĩnh vực. Nhưng bất kể người đó có chuyên môn gì, yêu cầu cơ bản nhất phải là tâm từ bi. Lãnh đạo có tình thương với mọi chúng sanh là điểm tinh hoa của triết lý lãnh đạo của nhà Phật. Phẩm chất lãnh đạo đó được biểu hiện qua các đời vua đã góp phần xây dựng phong cách lãnh đạo mang tính khai sáng ở Bhutan.

Chính sách

Bất kể chế độ lãnh đạo nào, kể cả Phật giáo, dù có mang tính khai sáng đến mức nào đi chăng nữa, chỉ có thể có được sức ảnh hưởng lâu dài khi tầm nhìn của người lãnh đạo được xây dựng thành một thể chế chính trị. Trong việc phát triển xã hội, mọi giá trị mà con người mong muốn cần được lưu giữ trong cơ cấu quản trị và phát triển, với các chính sách và mục tiêu rõ ràng cùng với cách thức đánh giá lại những mục tiêu và chính sách ấy.

Trong một quốc gia mà Phật giáo là quốc giáo, giá trị căn bản cho các chính sách phát triển nên phù hợp với giáo lý về kinh tế, xã hội, văn hóa và tâm linh. Tuân theo lời dạy cơ bản của Phật giáo: vạn vật khao khát được hạnh phúc, giá trị quan trọng nhất của Bhutan là hạnh phúc tâm linh, mà không phải giá trị vật chất như GDP. Trong quan niệm của đạo Phật, hạnh phúc của mọi chúng sinh nên dựa trên cuộc sống tinh thần lành mạnh.

Lý tưởng về một chính phủ dựa trên cả khoa học và Phật giáo của Bhutan được áp dụng vào thực tiễn dựa theo chỉ số GNH (Gross National Happiness), tạm dịch là Tổng hạnh phúc quốc dân, được lập nên bởi vị vua thứ tư (1972-2006). Mô hình GNH được áp dụng lên các chương trình và kế hoạch phát triển trọng điểm. Sự đa chiều của GNH bao hàm cả những nhu cầu ngoại và nội tâm của loài người. Sự tăng trưởng của GNH, và các chính sách, chương trình hỗ trợ, được dựa trên 9 khía cạnh của GNH. 9 khía cạnh này lần lượt là:

1. Tinh thần khỏe mạnh
2. Quỹ thời gian cân đối
3. Tính cộng đồng
4. Sự đa dạng và bảo tồn văn hóa
5. Sự đa dạng và bảo tồn hệ sinh thái
6. Sức khỏe
7. Giáo dục
8. Quản lý tốt
9. Mức sống hoặc điều kiện vật chất.

Có sự phụ thuộc lẫn nhau sâu sắc giữa những khía cạnh khác nhau trong cuộc sống của chúng ta, cũng như giữa cuộc sống của ta và những chúng sinh khác. Các chính sách phát triển tập trung vào sức khỏe, giáo dục, quản trị tốt và điều kiện sinh hoạt của người dân thường được đề cao. Thế nhưng, dưới góc nhìn Phật giáo, sức khỏe nội tâm, cách sử dụng thời gian, tính cộng đồng, bảo tồn bản sắc dân tộc và hệ sinh thái cũng không kém phần quan trọng cho một cuộc sống lành mạnh và trọn vẹn.

Đức vua Jigme Khesar Namgyel Wangchuck từng nói rằng GNH là “phát triển dựa trên giá trị”. Hầu như các giá trị căn bản của GNH được dựa trên các nguyên lý Phật giáo. Chẳng hạn, các chỉ số đo lường của GNH bao gồm cả các cung bậc cảm xúc như lòng từ bi, sự thỏa mãn về cuộc sống và sự tĩnh tâm. GNH còn bao hàm cả mức độ căng thẳng và sức khỏe tinh thần của người dân. Thời gian thiền định và cầu nguyện hàng ngày cũng được tính trong thước đo GNH.

Hạnh phúc không chỉ xuất phát từ những điều kiện vật chất mà còn khởi nguồn từ nhiều khía cạnh khác của cuộc sống. Cũng như vạn vật phát triển hài hòa với nhau, khởi nguồn của hạnh phúc không nên chỉ giới hạn ở một số điều kiện. Cuộc sống cần sự đa dạng. Con người cần những yếu tố như xã hội, tâm lý, kinh tế và văn hóa, những thứ không thể đánh đổi bằng đồng tiền. Khi những điều kiện trên được thỏa mãn, hạnh phúc sẽ tự động theo sau.

Mô hình GNH được bổ trợ bằng các chỉ số tổng hợp để theo dõi sự ảnh hưởng từ các chính sách và chương trình của chính phủ. Thế nên, việc áp dụng mô hình GNH phụ thuộc rất nhiều vào kết quả và nhận xét từ các cuộc khảo sát.

Mô hình GNH hiện nay được áp dụng để đánh giá và chỉ đạo các chương trình và kế hoạch của chính phủ, bỏ qua những doanh nghiệp tư nhân. Nguyên do là GNH không thể nào hiệu quả nếu những doanh nghiệp và tập đoàn tư nhân không phản ảnh đúng bản chất của nó. Trên toàn thế giới, GDP được tạo ra hầu hết bởi những công ty lớn chứ không phải chính phủ, kết quả là những công ty đó thường nắm quyền nhiều hơn nhà nước. Những gã khổng lồ kinh tế này ảnh hưởng rất nhiều đến môi trường, cộng đồng, văn hóa và khí hậu.

Theo quan điểm này, Bhutan đã cho ra đời chứng nhận kinh doanh GNH cho các doanh nghiệp và tập đoàn ở Bhutan. Với sáng kiến về GNH, chúng tôi bắt đầu chào đón bất cứ tập đoàn nước ngoài nào sẵn sàng tham gia phong trào này. Các doanh nghiệp bình thường có thể củng cố lợi nhuận, doanh thu và sự tăng trưởng mà quên đi những mối quan tâm quan trọng khác. Thế nhưng, một công ty với quan điểm GNH có thể giảm thiểu sự đau khổ và khuyến khích sự vui vẻ của công nhân và con người nói chung. Điều quan trọng nhất là doanh nghiệp đó không được tàn phá hành tinh cũng như không được khơi dậy lòng tham của con người. Giá trị Phật giáo đối với môi trường và chúng sinh đã hình thành nên giá trị cốt lõi của GNH về sự toàn vẹn sinh thái ở Bhutan. Trong cách nhìn của Phật giáo, không chỉ con người, mà vạn vật đều khao khát hạnh phúc, cũng như sự lợi lạc, bình an và hòa bình. Con người phải có trách nhiệm bảo vệ môi trường, không chỉ vì hạnh phúc của riêng chúng ta mà còn vì lợi ích của những chúng sinh khác.

Khi nhìn lại lịch sử phát triển của con người về nhân quyền và tự do, chúng ta có thể thấy việc bảo vệ nhân quyền đang ngày được phát triển mạnh mẽ hơn. Do đó, những sinh mạng bị mất đi vì chiến tranh, giết chóc hoặc khủng bố đã giảm thiểu một cách đáng mừng. Nhưng sự thật đó lại không được như vậy đối với đời sống của những con vật, dù cho là giống thuần chủng hay loài hoang dã. Số lượng những con vật bị giết trên thế giới, thường là theo những cách thức tàn bạo nhất, đã tăng đáng kể trong thời gian gần đây. Theo thống kê, hàng năm, có 66 tỷ gia súc và 84 tỷ những loài khác bị giết hại. Loài vật cũng có khả năng chịu đựng như con người. Chúng cũng có tâm lý, hành vi và sự tiến hóa như chúng ta. Tình trạng một lượng lớn động vật bị giết hại đáng được sự quan tâm của nhân loại.

Ở Bhutan, Phật giáo đã hun đúc cách ứng xử của người dân đối với môi trường và động vật. Bhutan tuy là một trong những nước nhỏ nhất thế giới nhưng lại là một trong những quốc gia thực hiện cam kết mạnh mẽ nhất về việc bảo tồn. Đất nước hạnh phúc là một điểm nóng đa dạng sinh học. Ở quốc gia nhỏ bé này, với hệ sinh thái vi khí hậu cực lớn, ta có thể tìm thấy được 5.000 loài thực vật, 200 loại động vật có vú và 700 loài chim. Đất nước chúng tôi đã dành khoảng 51% diện tích cho thiên nhiên và môi trường hoang dã.

Ngoài ra, chúng tôi cũng đã ghi vào Hiến pháp là sẽ duy trì tối thiểu 60% lãnh thổ là rừng. Hiện nay, khoảng 72% diện tích đất là rừng bao phủ. Bhutan là đất nước đầu tiên tuyên bố sẽ cân bằng lượng carbon thải ra. Cả quốc gia mỗi năm chỉ thải ra 2,2 triệu tấn khí carbon nhưng những khu rừng lại có thể loại trừ được gấp ba lần số lượng khi đó. Những nỗ lực bảo tồn này sẽ không thể thực hiện được ở Bhutan nếu không có sự đồng thuận quốc dân dựa trên những giá trị của Phật giáo.

Phật giáo và sự phát triển của nhân loại

Quay trở lại chủ đề chính của chúng ta, “Cống hiến của Phật giáo đối với sự phát triển nhân loại”. Giáo pháp của Đức Phật hoàn toàn xoay quanh việc con người nên sống như thế nào. Trong đó, bao gồm việc sự tồn tại của chúng ta bị đánh đố bởi vô thường và vô ngã. Trong vô số những lời dạy của Đức Phật, những điều về luân thường đạo lý luôn có sự liên quan mật thiết đến sự phát triển của con người. Theo Ngài, con người chỉ thật sự phát triển khi họ tìm ra hướng đi dẫn đến sự chấm dứt khổ đau. Ngài dạy rằng, muốn thật sự chấm dứt đau khổ, chúng ta phụ thuộc rất nhiều vào sự hiểu biết cũng như khả năng phân tích tâm lý. Con người thường không thấy được bản chất thật sự của cuộc sống, điều này được gọi là thiếu hiểu biết hay chính xác hơn là vô minh. Nghĩa đen của vô minh chính là “không nhìn thấy”, hiểu theo nghĩa rộng hơn, nó còn có nghĩa là không nhận thức được sự phụ thuộc lẫn nhau của vạn vật trong vũ trụ.

Theo như lý thuyết của Phật giáo Kim Cang thừa, con người trải nghiệm cuộc sống thông qua ba cánh cửa: thân, khẩu và ý. Tịnh hóa tam nghiệp chính là nền tảng của việc phát triển con người trong Phật giáo Kim Cang thừa. Về thân, thân thể con người trực tiếp điều khiển mọi hành động. Nếu như chúng ta muốn phát hiện ra năng lượng sức mạnh của bản thân và chuyển hóa chúng, ta phải thực hành rất nhiều bài tập liên quan đến cả tinh thần và thể chất như yoga, tập hít thở hay ngồi thiền.

Âm thanh và tiếng nói là một dạng trải nghiệm khác của con người. Âm nhạc, tiếng tụng niệm, trì chú và những âm thanh của tự nhiên có sức ảnh hưởng rất lớn đến nhận thức cũng như sự an lạc của con người. Sự phát triển của con người cũng phải dựa rất nhiều vào những âm thanh có khả năng chữa lành vết thương của chúng ta, nhất là về mặt tinh thần. Nhưng trên hết, trong một xã hội mà quyền lực thuộc về tay truyền thông, chúng ta càng nên hiểu rõ hơn tầm quan trọng trong giao tiếp.

Về ý, ở mọi trường Phật học, bài học đầu tiên mà mọi học sinh phải trải qua chính là khiến cho tâm mình tĩnh lặng và hoàn toàn chánh niệm. Tâm trí con người nên được giải phóng khỏi những tạp niệm mà chúng ta luôn nghĩ tới. Và bước quán tưởng cuối cùng, theo như Phật giáo Kim Cang thừa, chính là vô niệm, muốn tới được đây đòi hỏi nhiều thế hệ luyện tập vì vô niệm đòi hỏi khả năng quán tưởng phi thường.

Một hành giả với thượng căn sẽ biết những phương pháp có thể khiến cho thân, khẩu và ý của con người đạt được tiềm năng cao nhất. Thế nhưng, những cư sĩ bình thường, theo Phật giáo Kim Cang thừa, có thể thực hành thập thiện nghiệp và tránh xa thập ác nghiệp. Đây chính là thước đo của sự phát triển con người. Nó còn được áp dụng để đánh giá xã hội ở một số vùng thuộc Himalaya.

Trong Phật giáo, sự phát triển bao gồm cả về vật chất lẫn tinh thần, với điều kiện người đó phải tìm cho mình một lối sống đúng đắn. Lối sống này bao gồm những nhu cầu chính đáng. Sự chính đáng của những nhu cầu này có thể được xác định bằng cách đánh giá khách quan công dụng của chúng và không được mang tính tương đối. Nguyên nhân lớn nhất của thoái hóa và những hệ lụy liên quan chính là ở tinh thần của con người.

Mục tiêu của Phật giáo là giúp con người nhận ra và phát triển chánh niệm. Để làm được điều đó, ai cũng phải vượt qua một quá trình gian khổ đối diện với ba thứ độc. Ba thứ độc này thường được minh họa qua hình ảnh: lợn đen, rắn xanh và gà trống đỏ. Thế nhưng, giải quyết ba thứ độc này không còn được xem là vấn đề cá nhân nữa. Những nhà phê bình xã hội đã chỉ ra rằng chúng ta sống trong một xã hội mà tham, sân, si đang dần được thể chế hóa thông qua các doanh nghiệp, hệ thống sản xuất vũ khí và sự dẫn lối sai lầm của cả truyền thông lẫn nền công nghiệp quảng cáo.

HDI

Chúng ta cũng nên dành lời khen ngợi cho Chương trình Phát triển con người của Liên Hiệp Quốc cùng những mục tiêu được đặt ra của chương trình từ những năm 1990 đến nay. Những yếu tố quan trọng nhất trong Chỉ số Phát triển Con người (chỉ số này được Chương trình Phát triển con người của Liên Hiệp Quốc dùng để xếp hạng các quốc gia khác nhau) là thu nhập, tuổi thọ và trình độ văn hóa.

Ba yếu tố này hoàn toàn tương hợp với Phật giáo, bao gồm cả thu nhập vì nó đại diện cho quá trình phát triển vật chất – điều có liên quan mật thiết đến sự an lạc của con người. Nhưng chúng ta cũng phải luôn ghi nhớ rằng, nhà Phật nhấn mạnh quá trình phát triển vật chất đi đôi với quá trình phát triển tinh thần và đạo đức. Báo cáo về Phát triển con người năm 1993 đã nhấn mạnh rằng “không có một mối quan hệ trực tiếp nào giữa thu nhập và sự phát triển của con người”. Không cách thức logic nào có thể khiến người có thu nhập cao có thể có một tiêu chuẩn sống cao, hay xa hơn nữa là mức độ hạnh phúc cao. Đây cũng là nội dung của GNH.

“Nền kinh tế vừa đủ” của Thái Lan

Lý thuyết “Nền kinh tế vừa đủ” được hình thành và phổ biến rộng rãi nhờ vào vị vua quá cố đáng kính của Thái Lan. Đây cũng là một ví dụ điển hình cho sự phát triển con người mang yếu tố Phật giáo. Ba yếu tố của nền kinh tế này bao gồm tính hợp lý và tự miễn dịch, sự điều độ và lòng kiên cường là liều thuốc để con người có thể có một cuộc sống toàn diện, và sẽ tuyệt vời hơn nếu người ta kết hợp ba yếu tố trên với trí tuệ và lòng chính trực. Đức vua quá cố của Thái Lan đã từng nói rằng “Tri túc chính là biết điều độ. Nếu một người biết cách cân chỉnh những khát vọng cá nhân của mình, người đó sẽ ít mong cầu hơn và từ đó ít lợi dụng người khác cho những mong cầu của mình”. Mục đích của “Nền kinh tế vừa đủ” là tạo nên sự hòa hợp và an lạc cho tất cả mọi người trong xã hội.

Lời kết

Ví dụ về “Nền kinh tế vừa đủ” của Thái Lan, cùng với mô hình GNH của Bhutan, đã cho thấy sự khác nhau giữa các quốc gia khi đưa giáo lý Phật giáo vào xã hội đương đại. Hiện nay, có rất nhiều quốc gia khác cũng đang thực hiện điều tương tự dựa theo điều kiện đất nước của mình. Phật giáo ngày càng lan rộng trong nửa thế kỷ qua, kéo theo mong muốn áp dụng giáo lý cho các khía cạnh khác nhau của sự phát triển con người.

Chúng ta có thể thấy giáo lý nhà Phật đang được áp dụng cho các tổ chức phi chính phủ, các tổ chức dân sự, các tổ chức cộng đồng, các cơ quan tôn giáo, tổ chức phi lợi nhuận, các trường đại học, doanh nghiệp, diễn đàn và rất nhiều các loại hình tổ chức khác. Phật giáo một lần nữa lại gắn liền với xã hội và tập trung vào việc xây dựng những lợi ích chung. Những đóng góp to lớn của Phật giáo trong lĩnh vực sức khỏe toàn diện, bảo tồn môi trường, cải thiện chính sách cai trị, giải quyết xung đột, cải cách truyền thông và nâng cao nhận thức tiêu dùng chính là những minh chứng lớn nhất.

Tôi muốn kết thúc bài phát biểu của mình bằng tuyên bố chúng ta đang phải đối mặt với một tương lai đầy thử thách và khó khăn với những cuộc chạy đua vũ trang, sự sụp đổ của hệ sinh thái, biến đổi khí hậu, nghiện ngập, bất bình đẳng, xung đột và sự thống trị mang tính công nghệ của con người. Thế nhưng, là một người Phật tử, chúng ta luôn phải tâm niệm rằng không có gì là bất biến và mọi sự đều có thể vãn hồi. Những dự định trong tương lai chỉ là những khả năng có thể xảy ra và chúng ta có thể thay đổi tương lai bằng những ý định và giá trị tốt đẹp.

Phật giáo đã và đang đóng góp nhiều hơn nữa cho sự phát triển toàn diện của con người và khuyến khích mọi người cùng chung tay thực hiện sứ mệnh cao cả này. Chúng ta đang đứng ở trung tâm của sự biến chuyển liên tục của hướng và hướng này có thể được duy trì ở trạng thái cân bằng nhờ vào giới, định, tuệ của chúng ta.

Thủ tướng Bhutan Tshering Tobgay
(Cống hiến của Phật giáo cho sự phát triển của nhân loại)

Thanh Tâm trích dịch/Báo Giác Ngộ

Với Phật giáo, đây là một trong những địa điểm gắn với Pháp nạn năm 1963, khi nhiều cuộc xuống đường được tổ chức ở khu vực công trường trước chợ Bến Thành, trước đây được biết đến với tên gọi là Công trường Diên Hồng. Cũng như tại địa điểm lịch sử này, Thánh tử đạo Thích Quảng Hương đã thiêu thân cầu nguyện hòa bình và Liệt nữ Quách Thị Trang nằm xuống trong một ngày cuối tháng 8-1963 khi tham gia biểu tình phản đối chính quyền Việt Nam Cộng hòa đàn áp Phật giáo.

Mãi ở tuổi thanh xuân với đất nước

Quách Thị Trang, pháp danh Diệu Nghiêm, sinh ngày 4-1-1948 tại làng Cổ Khúc (làng Khuốc), H.Tiên Hưng, Thái Bình (nay là xã Đông Tiên Hưng, Hưng Yên). Thân phụ là ông Quách Văn Bội, thân mẫu là bà Hà Thị Vân. Quách Thị Trang là con thứ tư trong một gia đình có 6 anh chị em gồm 4 trai, 2 gái.

Năm 1954, trong cuộc di cư vào Nam, 6 anh chị em Trang theo mẹ vào ở vùng Chí Hòa (Sài Gòn), riêng cha Trang bị kẹt ở lại và khoảng 3 tháng sau, thì được tin ông đã qua đời trên đất Bắc.

Trong hoàn cảnh loạn ly lúc bấy giờ, nhiều khó khăn bủa vây nhưng được sống quần tụ trong sự hòa thuận của tình thân gia đình, nhờ người mẹ siêng năng tảo tần mua bán, anh chị em Trang đều được tiếp tục việc học hành.

Bên cạnh đó, với niềm tin Chánh pháp, đời sống tinh thần của gia đình Trang luôn được vun bồi phong phú. Từ lúc vào Sài Gòn, Trang được vào học lớp Đệ II.B Trường tư thục Trường Sơn ở đường Lê Văn Duyệt, Sài Gòn. Chị tham gia Gia đình Phật tử Minh Tâm, gia nhập Liên đoàn Học sinh Phật tử vào đầu tháng 8-1963.

Năm 1963, chị tích cực tham gia các phong trào đấu tranh chống chế độ và chính sách kỳ thị tôn giáo của chính quyền Việt Nam Cộng hòa lúc bấy giờ. Ngày cờ Phật giáo bị triệt hạ ở Huế, Trang bỏ ăn, bỏ học và khóc mãi! Trang nói với chị em: “Phật giáo mà chết thì tôi cũng chết”. Rồi liền sau đó, hàng ngày Trang đến chùa Xá Lợi, Ấn Quang để nghe các thầy giảng và nhận các bản tin tức đem phổ biến cho đồng bào. Rồi Trang cũng tuyệt thực, cũng cầu nguyện… như bao Phật tử trẻ khác trong thời điểm đó. Với sức nhỏ bé, có thể làm được những gì, Trang đã làm hết lòng cho Phật giáo. Trang thường nói: “Nếu có chết vì đạo thì Trang cũng đành”.

Đêm 20-8-1963, các chùa bị tổng tấn công, Tăng Ni và Phật tử có mặt tại chùa đều bị bắt. Cơn đau khổ và tuyệt vọng cực độ đã làm cho Trang như mất hồn. Trước mắt Trang, đất trời như sụp đổ cùng với những ngôi chùa bị lưới thép bủa vây, những tượng Phật, những bàn hương bị lật nhào xuống đất. Người ta tính tiêu diệt niềm tin Dân tộc! Người ta tính tiêu diệt nước Việt Nam! Trang nhìn một vài bộ mặt điềm nhiên bên đường, mà nghe nhói trong lòng.

Đến 24-8-1963 thì Trang và Yến nhận được tin cho hay: Sáng mai sẽ có một cuộc biểu tình ở chợ Bến Thành để tranh đấu cho quý thầy. Hai người bạn thấy phấn chấn hẳn lên. Họ thấy giữa sự nguy hiểm của hành động và sự đau khổ của bất lực, thà phải làm việc gì đó còn có ý nghĩa và có lợi ích hơn cứ điềm nhiên.

Tối lại, Trang đến nhà Yến vừa khóc vừa mừng chung với Yến. Trang nói: “Ngày mai tụi mình đi biểu tình. Nhưng không cho mẹ Trang biết, vì sợ mẹ sẽ ngăn cản. Trang chỉ cho chị Nhung biết thôi”.

Suốt đêm ấy, Trang gần như không ngủ. Trang thao thức bên niềm mừng vui là sắp được góp một chút gì cho đạo Phật thân yêu của Trang.

Sáng 25-8-1963, Trang dậy thật sớm, ăn mặc chỉnh tề rồi xin phép mẹ đến nhà bạn chơi và rủ Yến cùng đi. Hai chị em đến nơi hẹn với Yến, rồi cùng nhau đi taxi đến chợ Bến Thành.

Trong khi đang đứng chờ, từ cửa hông chợ, một đám người ùa ra như nước chảy. Những người đi đầu cầm biểu ngữ: “Hãy giết chúng tôi đi! Vì chúng tôi là con Phật!”. Ba thiếu nữ nghe lòng bừng dậy như sóng cả. Họ nhìn nhau 3 cặp mắt sáng ngời rồi cầm tay nhau chạy vào hàng ngũ.
Quách Thị Trang đã có mặt trong số hơn 5.000 sinh viên, học sinh biểu tình ở Công trường Diên Hồng, ngay trước cổng chính chợ Bến Thành. Cuộc biểu tình này do Ủy ban Chỉ đạo học sinh liên trường tổ chức nhằm chống lại lệnh “Thiết quân luật” của chính quyền Ngô Đình Diệm.

Được lệnh cấp trên, đông đảo những cảnh sát dã chiến đã dàn quân và dùng loa yêu cầu đoàn biểu tình phải giải tán. Bất chấp những lời kêu gọi, tốp nữ học sinh đi đầu vẫn tiến lên vượt qua khỏi mặt tiền chợ Bến Thành. Trong lúc đó, bóng dáng các hung thần cảnh sát chiến đấu hiện ra chặn lối trước mặt họ.

Bất ngờ, cảnh sát nổ súng thẳng vào đoàn biểu tình. Chợt nghe hai tiếng súng nổ, Yến quay lại nhìn thấy: Trang mặc áo ngắn đã ngã gục trên đường nhựa. Bên Trang là một cảnh sát, tay cầm khẩu súng mới vừa giết người xong. Lúc ấy là sáng ngày 25-8-1963 (nhằm ngày 7-7-Quý Mão), Quách Thị Trang khi ấy mới 15 tuổi.

Lưu giữ hình hài và tôn vinh tấm gương liệt nữ

Sau khi bị bắn, cảnh sát đã đem thi hài chị Quách Thị Trang về chôn trong nghĩa trang Bộ Tổng Tham mưu vì muốn giấu kín cái chết này. Tuy nhiên, danh tính của chị được xác nhận và các sinh viên, học sinh cùng đông đảo người dân ở Sài Gòn đã tổ chức một đám tang lớn cho chị nhằm phản đối hành động này của chính quyền. Sau này, gia đình cải táng mộ phần chị trong khuôn viên chùa Phổ Quang.

Tháng 8-1964, tròn một năm sau khi Quách Thị Trang nằm xuống nơi Công trường Diên Hồng, Ban kiến tạo Đài kỷ niệm Quách Thị Trang được thành lập do sinh viên Vũ Quang Hùng làm Trưởng ban, tiến hành quyên góp kinh phí xây dựng tượng đài. Trong vòng 1 tháng, việc tạo tượng bán thân Quách Thị Trang được họa sĩ Mai Lân hoàn tất. Sau năm 1975, Chính phủ nước CHXHCN Việt Nam chính thức lấy tên Quách Thị Trang đặt cho khu vực công trường Diên Hồng nơi chị hy sinh.

Sau hơn 10 năm được di dời từ khu vực trước chợ Bến Thành về công viên Bách Tùng Diệp phục vụ cho việc thi công ga Bến Thành của tuyến metro số 1, vào tháng 9-2024, thực hiện kết luận chỉ đạo của Ban Thường vụ Thành ủy, UBND Thành phố Hồ Chí Minh đã có ý kiến chỉ đạo về vị trí đặt tượng Liệt nữ Quách Thị Trang. UBND TP.HCM giao Sở Văn hóa và Thể thao chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan khẩn trương thực hiện công tác di dời tượng Quách Thị Trang đặt tại khu vực 3 (trước cao ốc The One).

Chia sẻ với báo Giác Ngộ trong một lần trở về thăm quê nhà, ông Quách An Đông, em trai của liệt nữ Quách Thị Trang, hiện sống và làm việc ở nước ngoài, bày tỏ: “Ðứng về phương diện của một Phật tử Việt Nam, tôi xin mạn phép nghĩ rằng tượng Quách Thị Trang và chuyện hy sinh của chị là biểu tượng của tinh thần hào kiệt và yêu nước của thanh niên sinh viên học sinh Sài Gòn thời 1963 và nhắc nhở Phật giáo đồ về thời Pháp nạn. Khi chị Trang hy sinh, chị chẳng đòi hỏi gì hơn là bình đẳng tôn giáo và tự do cho Tăng Ni, Phật tử. Gia đình cũng không dám đòi hỏi gì hơn khi biết tượng chị sẽ được dời về chỗ cũ ở Công trường Quách Thị Trang”.

Tại chùa Phổ Quang, sau khi đại trùng tu, Ban Trị sự GHPGVN TP.HCM cũng đã tôn tạo lại tháp mộ Thánh tử đạo Diệu Nghiêm Quách Thị Trang trong khuôn viên chùa để tưởng niệm về một thời bi hùng của Phật giáo Việt Nam.

Cùng vận hội mới của Phật giáo Việt Nam trong lòng đất nước, việc giữ gìn và phát huy truyền thống ngàn đời của đạo Phật Việt Nam là một nhân tố quan yếu. Như Trưởng lão Hòa thượng Thích Nguyên Sinh, Chánh Thư ký Hội đồng Chứng minh GHPGVN nhiệm kỳ I đã phát biểu trong Hội nghị Thống nhất Phật giáo Việt Nam tháng 11-1981, “Tôn trọng và giữ vững truyền thống không có nghĩa là chấp nê theo những lề thói cũ đã tỏ ra lỗi thời… Tôn trọng truyền thống là làm sống mãi những tư tưởng cơ bản, cốt lõi của đạo Phật như các tư tưởng bi, trí, dũng, vô ngã, vị tha, tích cực nhập thế, phương tiện thiện xảo,… Tôn trọng truyền thống còn có nghĩa là duy trì và phát huy một cách độc đáo hơn nữa ‘cái chất Việt Nam’ ở trong đạo Phật Việt Nam”.

Phước Hiền/Báo Giác Ngộ

Đến giờ thọ trai, gia chủ bưng lên một đĩa rau muống xào thơm nức, nhưng có lẫn một con sâu. Chú tiểu tròn mắt hết sức ngạc nhiên, còn người thầy vẫn điềm nhiên chắp tay thọ nhận. Thấy thầy im lặng, chú không dám nói gì nhưng lòng khó chịu vô cùng.

Trong lúc hai thầy trò thọ trai, gia chủ lo lắng đi tới đi lui, phần vì sợ thức ăn không vừa miệng, phần thì sợ không đủ dùng. Mỗi lần thấy gia chủ đi tới, chú tiểu lấy đũa lật con sâu lên trên, người thầy lại dùng đũa gắp rau muống che con sâu lại. Chú cứ lật con sâu lên thì thầy đảo rau muống che lại, lòng chú càng khó chịu hơn.

Thọ trai xong, thầy gửi lời chúc nguyện đến gia đình rồi ra về. Vừa bước ra khỏi cổng, chú tiểu đã vội hỏi:

• Thưa thầy! Thầy có thấy con sâu trong đĩa rau muống không?

Thầy nói:

• Thấy chứ!
• Người ta cho mình dùng thức ăn không thanh tịnh, sao thầy không nói gì?

Thầy im lặng. Chú nói tiếp:

• Con thấy thầy không nói gì, nên mỗi lần chủ nhà đi tới, con đều lật con sâu lên cho họ thấy. Nhưng sao mỗi lần con lật con sâu lên, thầy lại lấy rau che vậy?

Thầy cười, xoa đầu chú đệ tử nhỏ:

• Có đôi khi thấy mà không thấy sẽ hay hơn con à!

Tôi được nghe câu chuyện này từ một người bạn cũ. Bạn bảo rất cảm phục tấm lòng bao dung, vị tha của thầy. Tôi lại có cảm khái riêng.

Với tâm hồn nhiên chưa vướng bụi trần, chú tiểu thấy điều sai và rất chân thành muốn chỉ ra điều ấy, muốn sửa đổi ngay tức khắc. Nhưng chú chưa hiểu rằng, nếu không khéo sẽ làm tổn thương người. Người thầy điềm tĩnh và trí tuệ đã chọn cách im lặng. Không phải thầy không thấy mà thấy rõ hơn ai hết. Nhưng thầy hiểu trong cuộc sống, không phải lúc nào thấy sai cũng cần phải nói, không phải lúc nào thấy lỗi cũng cần phải chỉ ra. Có những điều, nếu biết bao dung sẽ hóa giải được những muộn phiền không đáng có.

Mỗi người chúng ta có mặt trong cuộc đời này với mỗi vai trò khác nhau, thân phận khác nhau, lúc khóc lúc cười, hỷ nộ ái ố đủ kiểu. Mộc Diệp Tử từng nói: “Đừng đem đời mình so với ai đó, đời mỗi người mỗi khác. Bầu trời trong mắt mỗi người một màu xanh khác nhau. Nước mắt của mỗi người, nếu chưa nếm thử, sao biết ai mặn ngọt hơn ai?”.

Thế nên, có khi đĩa rau muống ấy không phải do cố ý, mà là sự vô tình của gia chủ. Dù lý do gì đi nữa, lòng thành vẫn là điều rất đáng trân trọng. Vị thầy đã nhìn thấy lòng chân thành ấy và thầy chọn cách giữ gìn, bảo vệ, thay vì để nó bị tổn thương bởi những lời chỉ trích.

Đôi khi cuộc sống cũng giống như một bữa cơm giản đơn. Có người chuẩn bị chu đáo cẩn thận, có người không khéo hoặc vô tình nêm nếm gia vị không phù hợp, có người lại chỉ chăm chăm nhìn vào một chút nhỏ nhặt đó mà bỏ quên hương vị của cả bữa ăn. Đã bao lần chúng ta giống như chú tiểu kia, để tâm cuốn theo những điều vụn vặt như thế? Đã bao lần chúng ta đủ điềm tĩnh sáng suốt để có thể “thấy mà không thấy”, để biết buông bỏ những điều không cần thiết, không quan trọng mà giữ lại những điều tốt đẹp?

Lại nhìn ra đám cỏ ngoài kia, gió mạnh thổi qua, cỏ nghiêng mình nhưng không gãy. Nếu cỏ cứ cố đứng thẳng để chống lại gió, có lẽ chúng sẽ gãy mất. Cũng vậy, có những lúc chỉ chăm chăm vào những điều không hay sẽ bỏ lỡ những thứ đáng trân trọng bên cạnh mình, sẽ không nhận ra những giá trị đích thực mà mình đang tận hưởng.

Đức Phật dạy tùy duyên. Một chữ “duyên” này đi theo chúng ta trong suốt chặng đường đời. Mà đã là duyên, hà tất phải cưỡng cầu, phải gượng ép? Chấp nhận mọi việc đến với mình bằng một tấm lòng bao dung rộng mở, không phán xét, không cố chấp, đó chính là tùy duyên. Người thầy trong câu chuyện đã sống đúng với tinh thần tùy duyên ấy. Thầy không từ chối bữa cơm của gia chủ, dù biết trong đó có món ăn không thanh tịnh. Thầy cũng không trách cứ, không phàn nàn mà chỉ nhẹ nhàng gắp rau che đi con sâu, bảo vệ lòng thành của gia chủ, đồng thời cũng giữ gìn sự an lạc trong tâm mình.

Cuộc đời này cũng giống như con đường núi mà hai thầy trò đã đi. Có lúc bằng phẳng, có lúc gập ghềnh, có lúc gặp những người đem đến cho ta niềm vui, nhưng cũng có lúc gặp những điều khiến lòng mình bất an chao đảo. Quan trọng là cách chúng ta đối diện và bước đi trên con đường ấy như thế nào. Ta có thể giống như chú tiểu, để tâm chạy theo những cảm xúc nhất thời, nhưng ta cũng có thể học cách điềm tĩnh, bao dung và tràn đầy yêu thương như vị thầy. Trong lòng có điềm tĩnh tất sẽ bình an. Bình an rồi mới đủ thấu suốt để hiểu, đủ thông cảm để thương và bao dung.

Bình an ở ngay trong chính cách ta đối diện với cuộc đời.

An Lộc/Báo Giác Ngộ

Sự kiện này, tuy chỉ kéo dài 5 ngày, nhưng gợi mở nhiều suy nghĩ: sách Phật giáo có tiềm năng lớn để trở thành một dòng chảy mạnh mẽ trong đời sống tinh thần hôm nay. Bởi hơn bao giờ hết, con người hiện đại đang đối diện với áp lực, bất an, khủng hoảng giá trị và họ cần một nơi để trở về, cần một “ngọn đèn” dẫn lối. Sách Phật giáo chính là nhịp cầu đưa giáo pháp đến gần hơn với công chúng.
Nhu cầu tinh thần và khát vọng an lạc

Điểm thuận lợi đầu tiên chính là nhu cầu thực tế. Khi xã hội phát triển, con người có nhiều điều kiện vật chất hơn nhưng đồng thời cũng phải đối diện với nhiều áp lực hơn. Stress, trầm cảm, khủng hoảng tâm lý ngày càng phổ biến, đặc biệt ở giới trẻ và người lao động trong đô thị. Trong bối cảnh đó, những cuốn sách Phật giáo về thiền tập, chánh niệm, lòng từ bi, hiếu đạo, hoặc những bài kinh giản dị đều trở thành liều thuốc tinh thần hữu hiệu.

Một nghiên cứu của Tổ chức Y tế Thế giới cho thấy trầm cảm sẽ là gánh nặng lớn thứ hai của nhân loại vào năm 2030, điều này càng khẳng định nhu cầu tìm kiếm an lạc nội tâm không phải chuyện xa xôi, mà là cấp thiết.

Thứ hai, Phật giáo vốn gắn bó mật thiết với văn hóa dân tộc. Hàng ngàn năm qua, từ chùa làng đến đô thị, đạo Phật đã trở thành một phần bản sắc văn hóa Việt. Vì thế, sách Phật giáo không phải là “dòng sách lạ”, mà có nền tảng sâu dày trong đời sống tâm linh của người Việt. Từ những bộ kinh dịch sang chữ Nôm, chữ Quốc ngữ thời xưa, đến các sách thiền học, sách đạo đức gần đây, tất cả đều là minh chứng cho sự tiếp biến bền bỉ. Triển lãm tại Vĩnh Nghiêm là minh chứng sống động cho nhu cầu ấy – hàng ngàn đầu sách đã có mặt và bạn đọc tìm đến không chỉ để mua, mà để được “chạm” vào một nguồn năng lượng bình an.

Thứ ba, sự vào cuộc của nhiều đơn vị xuất bản, phát hành đã mở ra một dòng chảy đa dạng. Không chỉ có sách kinh điển, mà còn có sách ứng dụng Phật pháp vào đời sống, sách thiếu nhi, sách nghệ thuật, sách nghiên cứu học thuật. Đặc biệt, các tựa sách của những tác giả Phật giáo quốc tế được dịch ra tiếng Việt, hay những cây bút trong nước viết từ trải nghiệm tu tập, đã tạo nên sự phong phú và gần gũi. Khi Phật giáo bước vào “ngôn ngữ đời thường” qua sách, người đọc sẽ dễ tiếp nhận, dễ áp dụng vào đời sống.

Chuẩn mực, uy tín và cơ chế xuất bản

Tuy vậy, sự phát triển của dòng sách Phật giáo cũng đặt ra nhiều trăn trở. Trước hết là vấn đề chuẩn mực nội dung. Không ít ấn phẩm trên thị trường hiện nay còn tình trạng dịch sai, chú giải chưa chuẩn, hoặc thậm chí là tác phẩm “gán mác Phật giáo” nhưng thực chất chứa nội dung lệch lạc, pha trộn tà kiến. Với những người chưa có nền tảng kiến thức vững vàng, những sai sót này có thể dẫn đến hiểu lầm nghiêm trọng về giáo pháp. Vì thế, công tác hiệu đính, phản biện học thuật, giám định nội dung là điều tối quan trọng.

Thứ hai là vấn đề uy tín. Một số đơn vị phát hành sách Phật giáo hoạt động theo hướng thương mại thuần túy, chú trọng doanh thu hơn là chất lượng. Điều này không chỉ làm giảm giá trị của tác phẩm, mà còn ảnh hưởng đến niềm tin của độc giả với cả dòng sách. Phật giáo vốn đề cao chân thật và trí tuệ, nên sách Phật giáo càng phải trung thực, minh bạch, tránh mọi hình thức “buôn thần bán thánh” trá hình.

Thứ ba là cơ chế xuất bản. Hiện nay, đa số sách Phật giáo được thực hiện qua sự liên kết với các nhà xuất bản chung. Điều này dẫn đến tình trạng bị động, thiếu chủ động trong việc định hướng nội dung, chưa có một cơ chế chính quy để kiểm duyệt và phổ biến ấn phẩm Phật giáo. Nhiều ý kiến cho rằng, đã đến lúc GHPGVN cần thành lập một đơn vị xuất bản các ấn phẩm Phật giáo chính quy, với hội đồng biên tập, hiệu đính uy tín, để vừa đảm bảo chất lượng, vừa giữ bản sắc, vừa tạo niềm tin cho độc giả. Đây không chỉ là câu chuyện xuất bản, mà là một sứ mệnh hoằng pháp trong thời đại mới.

Để dòng sách Phật giáo thực sự phát triển và lan tỏa, thiết nghĩ, cần có những định hướng rõ ràng. Theo đó, Giáo hội và các học giả cần tham gia sâu hơn vào quá trình biên tập, phản biện và hiệu đính. Một hội đồng học thuật Phật giáo quốc gia có thể được hình thành, vừa làm chỗ dựa học thuật, vừa là nơi quy chiếu để chuẩn hóa nội dung. Bên cạnh đó, cần khuyến khích sáng tác và biên soạn sách Phật giáo dành cho nhiều đối tượng khác nhau: thiếu nhi, thanh thiếu niên, người trẻ khởi nghiệp, người cao tuổi… để giáo pháp đi vào từng lứa tuổi, từng hoàn cảnh.

Thứ nữa, cần ứng dụng công nghệ số. Sách Phật giáo không chỉ dừng ở bản in, mà cần xuất hiện mạnh mẽ ở ebook, audiobook, thư viện điện tử. Khi một bạn trẻ có thể nghe một bài pháp thoại trên ứng dụng di động, hoặc đọc một đoạn kinh trên điện thoại, thì đó chính là lan tỏa trong kỷ nguyên mới.

Ngoài ra, việc tổ chức những triển lãm, hội sách Phật giáo thường niên, không chỉ tại các thành phố lớn mà cả ở vùng sâu vùng xa, cũng là cách gieo hạt giống. Mỗi gian sách là một “pháp thoại thầm lặng”, mỗi cuốn sách được trao tay là một nhân duyên gieo vào đời. Và quan trọng hơn hết, cần hình thành ý thức trong cộng đồng Phật tử: xây dựng tủ sách Phật giáo trong mỗi gia đình, để giáo pháp không chỉ dừng ở chùa, ở thư viện, mà hiện diện ngay trong đời sống hàng ngày.

Triển lãm sách Phật giáo tại chùa Vĩnh Nghiêm năm nay đã bước sang lần thứ 2, là một minh chứng cho sức sống của dòng sách Phật giáo ở Việt Nam. Hơn một ngàn đầu sách, hàng trăm độc giả đến mỗi ngày, những cuộc trò chuyện bên gian hàng – tất cả cho thấy một khát vọng đưa giáo pháp vào đời sống. Tiềm năng là có thật, nhưng đi cùng là trách nhiệm nặng nề: làm sao để sách Phật giáo chuẩn mực, uy tín, hấp dẫn, vừa giữ đúng tinh thần Phật, vừa gần gũi với hơi thở thời đại. Khi đó, sách Phật giáo mới thật sự trở thành nhịp cầu đưa lời Phật dạy lan tỏa, không chỉ trong mùa Vu lan, mà trong từng ngày của đời sống. Và biết đâu, một ngày không xa, chúng ta sẽ thấy trên kệ sách của mọi gia đình Việt đều có ít nhất một cuốn sách Phật giáo – như một người bạn đồng hành, một ngọn đèn soi sáng trong hành trình đi tìm bình an.

Lưu Đình Long/Báo Giác Ngộ

Dù không muốn chạm đến khái niệm “toàn cầu hóa” thì chúng ta cũng phải thừa nhận rằng mọi vấn đề về kinh tế, chính trị, văn hóa, tôn giáo đang tiến đến một không gian mới mang tính toàn cầu.

Nhận thức toàn cầu là một nhận thức bao quát, vượt ra khỏi những thành kiến về sắc tộc, tôn giáo, tư tưởng để gặp nhau trong một bầu không khí đối thoại, tôn trọng và hiểu biết. Phật giáo là một hệ tư tưởng lớn của nhân loại, nên việc chủ động hội nhập chính là gửi đến thời đại một “nhận thức Phật giáo”, một thông điệp hòa bình, tiến bộ. Nhận thức đó chính là những gì con người thời đại chưa có cơ hội để chạm tới, chưa có cơ hội thấu hiểu và thực hành. Dĩ nhiên, Phật giáo cần cung cấp cho xã hội những phương thức tiếp cận gần gũi hơn, hòa hợp hơn, để mỗi con người có thể tự do lựa chọn cho mình một phong thái sống ích mình, lợi người.

Triết lý đá lăn chính là một triết lý năng động. Nó ngược lại với thái độ ngồi yên và hưởng thụ. Nhiệt huyết và trách nhiệm là cơ sở căn bản để “đá” (thân vững chắc) không mọc “rêu” (những phiền não, bạc nhược, hèn yếu…), để dấn thân làm tăng trưởng những nỗ lực hóa giải, điều chỉnh tốt nhất của con người trước những sự vây bám gắt gao của định kiến, thù hận, ám muội, tự ti, ích kỷ…

Năng động thì không bị động. Không bị động thì có thể đứng thẳng, đối diện với bất kỳ “toàn cầu hóa” nào. Năng động không phải là để thân tâm bận rộn với danh lợi. Bởi thời đại có bộ mặt đổi khác thế nào đi chăng nữa thì những giá trị tốt đẹp căn bản nhất của con người vẫn không phải là “vị kỷ”. Một cái nhìn bao quát và toàn diện về mối liên hệ nhân quả sâu xa, mối tương quan rộng lớn giữa người với người cho phép chúng ta mở rộng mình trước bất cứ thách thức, bất đồng nào, vì thách thức, bất đồng là vấn đề lúc nào, hoàn cảnh nào cũng có.

Trong triết lý đá lăn, chúng ta cần có một niềm tin và sự kiên trì. Niềm tin con người là cơ sở đầu tiên để triển khai triết lý này. Vua Trần Thái Tông từng đặt câu hỏi khi khuyến phát Bồ-đề tâm: “Trong ấp mười nhà còn có người trung tín, lẽ nào cả cõi đời lại không còn ai thông minh sáng suốt hay sao?”. Phải để tâm mình luôn luôn có sự hiện diện của người khác, đó không phải vọng tưởng, bởi chấp nhận sự hiện diện của người khác chính là chấp nhận sự tương quan chặt chẽ giữa ta và người, chấp nhận Phật tính giữa ta và người không khác. Bên cạnh đó, sự kiên trì chính là sử dụng hết thân tâm đừng để nó uể oải, lười mỏi, ngay cả khi ta phải sống trong những tình thế tưởng chừng như đơn độc, cô lập. Đó chính là tư tưởng mà Quốc sư Phù Vân từng khuyến cáo vua Trần Thái Tông: “Lấy ý muốn của thiên hạ làm ý muốn của mình. Lấy tấm lòng của thiên hạ làm tấm lòng của mình”.

Sự khai phóng tư tưởng chính là bước vận động linh hoạt của Phật giáo trước mọi diễn biến của thời đại. Và đây cũng chính là yếu tố “độc lập”, “tự do” mà ngoài niềm tin cá nhân thiêng liêng thuộc về một truyền thống, Phật giáo có thể tiếp cận, ra vào trong các tư tưởng khác ở một không gian rộng lớn hơn. Cơ sở lý giải đã có sẵn từ trong lịch sử, đó chính là khả năng “Hòa mọi vị làm vô thượng vị, dắt quần lưu vào bất nhị lưu”. Từ đó xây dựng con người trên những nguyên tắc tốt đẹp nhất. Đây chính là yếu tố đặc thù để Phật giáo không đi vào con đường cực đoan, không bị thế quyền hóa. Vì mục đích của mọi sự nỗ lực vận động chính là để tiến đến một thế giới nhiều lòng từ bi hơn, nhiều tình yêu thương hơn (đồng thể đại từ, đồng thể đại bi).

Triết lý đá lăn, không mâu thuẫn với sự “an cư”, bởi sự nghỉ ngơi “chân chính” không phải ngừng hết công việc, quên chuyện thế gian mà là điều chỉnh mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý để làm sao cho người bận mà tâm không bận, chứ không phải lục căn bất động nhưng tâm lại rộn ràng. Và nếu có thể điều chỉnh hợp lý thì trong công việc đã có nghỉ ngơi, trong nghỉ ngơi đã có công việc. Đó là công hạnh của Bồ-tát Thường Tinh Tiến. Khi thân tâm hòa hợp thì “chốn chốn không tung tích, oai nghi ngoài sắc thanh”, biến việc nặng thành việc nhẹ, lấy ít chuyển hóa nhiều…

Phật giáo Việt Nam chỉ là Phật giáo Việt Nam khi tiếp nối tinh thần ấy. Nếu chưa thể hợp nhất thân tâm và hợp nhất những tồn tại còn đang phân hai, phân năm, phân bảy, trong một tình thế hình thành những “giáo quyền” tông phái, vùng miền cục bộ thì không thể có đủ tư cách để bàn luận về những vấn đề hòa hợp và hòa bình lớn hơn sức lực của mình. Bởi nếu chưa có những điều chỉnh từ bên trong mà hướng ra ngoài quá nhiều thì đó chính là biểu hiện của việc “thêm bướu vào thân”, “đang yên tự chuốc nguy” mà Trần Thái Tông đã nói đến.

“Nước đứng dễ sinh trùng”. Một sự “tọa vị” quá lâu, một thái độ “ngồi trên” ban phát hiệu lệnh không cần biết đến “ý của thiên hạ”, “lòng của thiên hạ” là dấu hiệu của sự đi xuống, tụt hậu. Triết lý đá lăn không ngăn cản sự tự do chọn lựa, cống hiến và sáng tạo. Đó là nguyên tắc “bất phá bất lập”: không thay đổi và điều chỉnh mạnh mẽ thì không thể đem đến một bộ mặt mới hơn, sinh động hơn. “Kỷ sở bất dục vật thi ư nhân” mà Khổng Tử nói chính là nghệ thuật quản lý, bởi trong khi thò một “tay” quản lý người khác thì “tay” kia phải quản lý chính mình. Và cách quản lý vô vi mà lịch sử nói đến chính là tinh thần “đồng thể cộng sinh”. Thái độ “ta sống nó chết” cần loại bỏ ở phạm vi đạo đức phổ thông, chứ đừng nói gì đến tinh thần khoan dung của Phật giáo. Muốn được như vậy, những thông điệp của chúng ta hàng năm nên bớt “chia rẽ hơn” và nên khơi dậy tinh thần “sống chết có nhau” như “tinh thần 1963” thì Phật giáo Việt Nam mới có thể tạo lập một kỳ tích trong hội nhập, mới có thể “hòa mọi vị làm vô thượng vị”.

Triết lý đá lăn là triết lý cổ vũ những thế hệ kế cận năng động. Triết lý ấy không khuyến khích sự nghi ngờ, bởi còn nghi ngờ là còn sợ, còn thiếu tự tin. Vua Trần Thái Tông nói: “Trong ảo sắc cũng là chân sắc. Nơi phàm thân cũng thực pháp thân”. Trong quản lý người, đã sử dụng thì không nghi ngờ, đã nghi ngờ thì không sử dụng. Một khi đã nhìn nhau bằng thái độ nghi hoặc thì Phật giáo đang mất đi nội lực chuyển hóa.

Triết lý đá lăn sẽ là điều kiện tạo nên sự nhiệt huyết, niềm vui được cống hiến và thể hiện sức mình. Lòng nhiệt huyết ấy là động cơ hình thành và thúc đẩy lòng trung, sự gan dạ: dám nói, dám nghĩ, dám làm và dám tự chịu trách nhiệm. Không thể hội nhập mà thiếu những con người có “lòng trung thành” (niềm tin thiêng liêng, lý tưởng mà mình đang phụng sự). Người lãnh đạo thiếu bản lĩnh tâm linh chính là người nhiều lòng nghi ngờ, dùng kế sách để thăm dò lòng trung thành của người dưới… Sử dụng những phương cách như vậy sẽ thui chột tiềm lực con người, đó là nguyên nhân của những sự xa rời, chảy máu chất xám, thiếu sự tập hợp, quy tụ.

Triết lý đá lăn chính là trao quyền, trao việc hơn là can thiệp một cách máy móc. Người nhận nhiệm vụ ấy sẽ tự tin làm việc và dũng cảm nhận trách nhiệm về mình. Khéo quản lý được như vậy, thì “đồ tể” sao không thể thành “Phật”, “bại binh” sao không thể trở thành “dũng tướng” ngự tiền. Có bao nhiêu người lúc mới tập tu nhiều tính xấu, nhưng nhờ người lãnh đạo yêu thương, từ bi chuyển hóa mà người được tốt lên. Hơn bao giờ hết, chúng ta cần những người lãnh đạo tâm linh đúng nghĩa, để từ đó, tạo cơ hội cho nhiều người được cống hiến, những con người “sớm nghe đạo chiều chết cũng được rồi”.

“Đá lăn không rêu mọc” là một triết lý năng động, điều chỉnh mang giá trị nhân văn vị tha. Nếu được vận dụng tốt trong bối cảnh Việt Nam đang hội nhập mạnh mẽ và tích cực như hiện nay thì câu hỏi: “Trong ấp mười nhà còn có người trung tín, lẽ nào cả cõi đời lại không còn ai thông minh sáng suốt hay sao?” của vua Trần Thái Tông xem như đã có câu trả lời.

Thích Thanh Thắng/Báo Giác Ngộ

Tại TP.HCM (mới), nơi đang trong quá trình triển khai hợp nhất đơn vị hành chánh Ban Trị sự 3 đơn vị: TP.HCM (cũ), Bình Dương (cũ) và Bà Rịa-Vũng Tàu (cũ) thì mô hình này được xem là giải pháp kịp thời để kết nối và liên lạc Phật sự tại cơ sở. Nói với Giác Ngộ, Thượng tọa Thích Thiện Quý, Phó ban kiêm Chánh Thư ký Ban Trị sự TP.HCM (mới) khẳng định: “Một khi Ban Trị sự đã công cử thì sẽ có trách nhiệm hỗ trợ để chư tôn đức đại diện thực hiện đúng, hiệu quả. Ban Trị sự sẽ tổ chức sinh hoạt chính thức sau khi nhân sự 3 tỉnh đã ổn định để xác định rõ vai trò của những vị đại diện, tránh việc bị chồng chéo”.

Tại An Giang sau sáp nhập tỉnh Kiên Giang, trở thành một trong những tỉnh có diện tích tự nhiên lớn, đông Tăng Ni nhất vùng đồng bằng sông Cửu Long, liên quan tới vai trò của “Đại diện Ban Trị sự” sau khi dừng hoạt động Giáo hội cấp huyện, Đại đức Thích Viên Minh, Phó ban kiêm Chánh Thư ký Ban Trị sự tỉnh cho biết: “Chính nhờ có chư tôn đức đại diện phường, xã mà các hoạt động Phật sự tại cơ sở – từ vùng sâu, vùng biên giới đến hải đảo vẫn được đảm bảo xuyên suốt dù không còn cấp huyện. Nhờ đó, Ban Trị sự tỉnh bám sát tình hình các cơ sở tự viện và duy trì kết nối chặt chẽ với chính quyền địa phương”.

Bốn chức năng trọng tâm

Theo sự chia sẻ chung từ chư tôn đức lãnh đạo tại các địa phương, vai trò “Đại diện Phật giáo phường, xã đảm nhiệm 4 chức năng: (1) Cầu nối thông tin hai chiều, là đầu mối tiếp nhận và phản ánh kịp thời giữa tự viện và Ban Trị sự; (2) Giám sát và kiểm tra nội bộ, hỗ trợ Ban Trị sự tỉnh trong công tác nắm tình hình sinh hoạt Tăng Ni, hoạt động của tự viện trên địa bàn; (3) Hỗ trợ công tác hành chánh, hướng dẫn và kiểm tra việc thực hiện các thủ tục hành chánh như bổ nhiệm trụ trì, xin phép sửa chữa cơ sở, kê khai Tăng sự… đặc biệt là rà soát, xác nhận tính hợp lệ trên hệ thống hành chánh điện tử của Giáo hội trước khi trình lên cấp tỉnh, thành và (4) Kết nối xã hội, là đầu mối phối hợp giữa tự viện với chính quyền, mặt trận, các đoàn thể trong các hoạt động từ thiện, hoằng pháp, xây dựng khối đoàn kết tôn giáo – dân tộc tại địa phương.

Tại Đồng Tháp, Đại đức Thích Huệ Phát, Phó ban kiêm Chánh Thư ký Ban Trị sự tỉnh đánh giá: “Nếu không có người đại diện tại phường, xã thì Ban Trị sự rất khó bao quát hết. Nhờ mô hình này mà chúng tôi hỗ trợ được các cơ sở – đặc biệt ở những nơi hành chánh còn hạn chế hoặc khó tiếp cận”.

Tìm hướng đi phù hợp với đặc thù địa phương

Sau khi hợp nhất hai tỉnh Đồng Tháp và Tiền Giang, Phật giáo tỉnh Đồng Tháp (mới) trên cơ sở chỉ đạo, cử nhân sự đại diện phụ trách phường, xã, Ban Trị sự đã tổ chức lại mô hình quản lý theo hướng tinh gọn, hiệu quả với mô hình chia thành 8 khu vực quản lý (mỗi tỉnh cũ 4 cụm), bỏ cấp huyện. Từ đó, 10 văn phòng được thiết lập, bao gồm 2 văn phòng Thường trực và 8 văn phòng đại diện khu vực; 678 cơ sở tự viện được kết nối trực tiếp đến Ban Trị sự tỉnh thông qua mô hình này.

Cơ chế phân công cũng được chuẩn hóa: Mỗi cụm do một Phó ban hoặc Ủy viên Thường trực phụ trách, các ban chuyên môn được phân bổ đồng đều theo khu vực (Tăng sự, Hoằng pháp, Giáo dục, Từ thiện xã hội…). Đại đức Huệ Phát nhấn mạnh: “Mô hình này không chỉ phù hợp chủ trương tinh gọn của Nhà nước mà còn giảm thủ tục trung gian, giúp Ban Trị sự tỉnh vận hành hiệu quả hơn, đồng thời hỗ trợ thực chất cho cơ sở”.

Tuy nhiên, ghi nhận thực tế cho thấy nhiều vị đại diện còn lúng túng vì mô hình mới, thiếu công cụ, biểu mẫu, hoặc chưa rõ cơ chế phối hợp, đặc biệt là các địa phương chưa triển khai, hoặc mới triển khai hành chánh điện tử. Khi đặt vấn đề này, nhiều Ban Trị sự nhận thức việc cần thiết định hướng cho sinh hoạt chuyên đề, thực hiện xây dựng hành chánh điện tử, từng bước điều chỉnh để xây dựngcơ chế tương tác phối hợp thường xuyên giữa Ban Thư ký và các vị đại diện Ban Trị sự ở địa phương.

Thượng tọa Thích Thiện Quý cho biết, tại TP.HCM Ban Thư ký đã nhận thức đầy đủ việc trên. Thượng tọa thông tin, trong thời gian sắp tới sẽ tổ chức buổi sinh hoạt tập huấn ngay sau khi bộ máy hành chánh của TP.HCM (cũ), Bình Dương (cũ) và Bà Rịa-Vũng Tàu (cũ) được hợp nhất hoàn chỉnh, nhằm triển khai đồng bộ, tiết kiệm nhân sự và đảm bảo sự thống nhất tổ chức.

Trong thời gian chuyển tiếp, Thượng tọa đánh giá cao tinh thần chủ động trao đổi, phản ánh và thể hiện trách nhiệm của các vị được cử làm đại diện, xem đó là yếu tố quan trọng để mô hình sớm đi vào thực tiễn, không dừng lại ở hình thức.

Gắn kết và ổn định

Có thể nói, mô hình đại diện Phật giáo phường, xã không chỉ là đầu mối hành chánh mới, mà còn là mắt xích trung gian thiết yếu trong bối cảnh tổ chức Giáo hội đang hướng đến tinh gọn, hiện đại và sát cơ sở. Nhờ mô hình này, Ban Trị sự cấp tỉnh có thể giảm tải áp lực hành chánh, tăng tính linh hoạt và kết nối thực chất với tự viện.

Như Đại đức Thích Viên Minh (An Giang) nhận định: “Mô hình này nếu được hỗ trợ đúng cách sẽ trở thành nền tảng ổn định để Giáo hội vận hành hiệu quả tại địa phương, đặc biệt trong bối cảnh đô thị hóa”.

Định vị đúng, phát huy tốt, hỗ trợ kịp thời chính là ba yếu tố then chốt để vị trí đại diện phường, xã trở thành yếu tố hỗ trợ cần thiết trong hệ thống hành chánh của Giáo hội vừa thay đổi theo cuộc cách mạng xây dựng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp của Nhà nước đã vận hành: vừa gần gũi cơ sở, vừa đảm bảo sự thống nhất toàn hệ thống.

Nguyện Truyền/Báo Giác Ng

Chương IX, Điều 50, Quy chế hoạt động Ban Tăng sự Trung ương (nhiệm kỳ 2022-2027) có nội dung: Mỗi Tăng Ni thực hiện an cư hợp pháp lần đầu sẽ được Ban Tăng sự Trung ương cấp Chứng điệp an cư. Sau đó, mỗi năm Tăng Ni an cư sẽ được Ban Trị sự cấp tỉnh, thành nơi tổ chức an cư xác nhận tiếp theo trong Chứng điệp an cư, chính thức tăng thêm một hạ lạp (tuổi đạo).

Hạ lạp là một trong những điều kiện cần của Tăng Ni để xác nhận về việc tấn phong giáo phẩm và bổ nhiệm trụ trì (Chương X, Điều 53 trong Quy chế hoạt động Ban Tăng sự Trung ương, quy định: Một trong những tiêu chuẩn Tăng Ni được bổ nhiệm trụ trì là Tăng Ni phải là người thọ giới Tỳ-kheo có hạ lạp từ năm 5 trở lên), vì vậy việc xác nhận an cư – sổ hạ là một trong những chứng nhận quan trọng và cần thiết đối với mọi Tăng Ni.

Liên quan tới thắc mắc của Tăng Ni về việc cấp “sổ hạ” trong tình hình hiện nay, trao đổi với Thượng tọa Thích Minh Cần, Ủy viên Thường trực Ban Trị sự, Phó ban kiêm Chánh Thư ký Ban Tăng sự GHPGVN TP.HCM, Thượng tọa cho biết:

• Đối với Phật giáo TP.HCM (cũ), sau ngày tác pháp an cư, Chứng điệp an cư kiết hạ (sổ hạ) của chư hành giả sẽ được Ban Thư ký các trường hạ chuyển đến Ban Thư ký Phật giáo quận/huyện. Ban Thư ký Phật giáo quận/huyện tập hợp tất cả sổ hạ của các trường hạ nộp về Văn phòng Ban Tăng sự GHPGVN TP.HCM để được xác nhận.

Thời gian sau ngày tác pháp an cư, từ 11 đến 30-6-2025 (16-5 – 6-6-Ất Tỵ), đơn vị hành chính Phật giáo cấp quận/huyện chưa miễn nhiệm, có hơn 2/3 Ban Thư ký Phật giáo quận/huyện đã hoàn tất việc chuyển giao sổ hạ, đơn đăng ký cấp sổ hạ mới và đơn đăng ký cấp Giấy chứng nhận an cư về Văn phòng Ban Tăng sự GHPGVN TP.HCM.

Đến ngày 1-7-2025, đơn vị hành chính Phật giáo cấp quận/huyện miễn nhiệm, lúc đó chỉ còn một vài trường hạ chưa kịp nộp sổ hạ về Văn phòng Ban Tăng sự GHPGVN TP.HCM. Dù đơn vị hành chính Phật giáo cấp quận/huyện đã miễn nhiệm nhưng Văn phòng Ban Tăng sự GHPGVN TP.HCM nhận thấy, chư tôn đức Ban Thư ký Phật giáo quận/huyện (cũ) vẫn tận tâm chuyển nộp sổ hạ, đơn đăng ký cấp sổ hạ mới và đơn đăng ký cấp Giấy chứng nhận an cư của các trường hạ thuộc địa giới mà Phật giáo quận/huyện mình quản lý trước kia đến Văn phòng Ban Tăng sự GHPGVN TP.HCM.

• Vừa qua, báo Giác Ngộ nhận được phản ánh từ một vài tự viện có trường hợp Ban Trị sự quận huyện sau 1-7 đã trả hồ sơ đăng ký an cư về và yêu cầu các tự viện làm việc trực tiếp với Ban Trị sự cấp tỉnh/ thành. Do vậy, các tự viện rất lúng túng không biết cách làm các thủ tục nộp sổ hạ như thế nào, trong khi trước đây đều thông qua Ban Trị sự quận/huyện, Thượng tọa ý kiến như thế nào về vấn đề đó?
• Hiện trên địa bàn Phật giáo TP.HCM (cũ) chưa xảy ra trường hợp này. Ban Tăng sự Phật giáo TP.HCM (cũ) đã có hoạch định ngay từ đầu, nếu sau ngày 1-7-2025 đơn vị hành chính Phật giáo cấp quận/huyện miễn nhiệm, trường hạ nào chưa kịp nộp sổ hạ cũng như các hồ sơ liên quan đến an cư kiết hạ, nhân viên Văn phòng Ban Tăng sự sẽ liên hệ trao đổi với Thư ký trường hạ đó. Thư ký các trường hạ có thể trực tiếp đến Văn phòng Ban Tăng sự để nộp sổ hạ, đơn đăng ký cấp sổ hạ mới và đơn đăng ký cấp Giấy chứng nhận an cư cho chư hành giả của trường hạ mình.

Ngoài ra, đối với sổ hạ và các hồ sơ liên quan đến an cư kiết hạ của chư Tăng Ni tại các trường hạ thuộc đơn vị Phật giáo tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu (cũ) và tỉnh Bình Dương (cũ), nếu chưa được xác nhận an cư thì Ban Tăng sự GHPGVN TP.HCM sẽ tiếp nhận và giải quyết, sau khi Ban Trị sự GHPGVN TP.HCM (mới) sắp xếp ổn định về nhân sự.

• Thượng tọa có thể hướng dẫn các thủ tục cụ thể để Tăng Ni các tự viện được xác nhận an cư?
• Ban Tăng sự GHPGVN TP.HCM chỉ cấp Giấy chứng nhận an cư kiết hạ đối với hành giả có đăng ký an cư tại các trường hạ (tập trung/tại chỗ) đối với Tăng Ni không có sổ hạ. Nếu hành giả có sổ hạ thì sẽ được xác nhận an cư trong sổ hạ, không cần cấp thêm giấy chứng nhận nữa.

Về thủ tục, đối với trường hợp Tăng Ni có đăng ký an cư kiết hạ (tập trung/tại chỗ) tại các trường hạ nhưng không sổ hạ và có nhu cầu được cấp Giấy chứng nhận an cư, Ban Thư ký các trường hạ, lập danh sách hành giả cần cấp giấy chứng nhận (Danh sách có xác nhận của Trưởng ban Tổ chức trường hạ hoặc trụ trì nơi tổ chức an cư) gửi về Văn phòng Ban Tăng sự GHPGVN TP.HCM. Cuối hạ sẽ được cấp giấy chứng nhận.

Thủ tục cấp sổ hạ mới (đối với hành giả an cư tập trung) và các đơn từ liên quan an cư kiết hạ được hướng dẫn đầy đủ và cụ thể trên cổng Hành chính điện tử của GHPGVN TP.HCM (cũ), địa chỉ: https://hcdt.pgtphcm.vn/

Nhân đây, Ban Tăng sự GHPGVN TP.HCM xin thông báo, nếu trường hạ nào chưa kịp nộp sổ hạ về Văn phòng Ban Tăng sự GHPGVN TP.HCM, thì Thư ký của trường hạ đó có thể đến nộp trực tiếp tại Văn phòng Ban Tăng sự GHPGVN TP.HCM (Ban Tăng sự không nhận sổ hạ của từng hành giả nộp riêng lẻ).

• Xin cảm ơn Thượng tọa!

Nguyên Tài/Báo Giác Ngộ

Trên tinh thần đồng hành bước vào kỷ nguyên mới, vào sáng ngày 30-6-2025, tại Văn phòng Ban Thường trực Hội đồng Trị sự phía Nam GHPGVN (thiền viện Quảng Đức, TP.HCM), hội nghị công bố quyết định nhân sự 15 Ban Trị sự tỉnh, thành mới khu vực phía Nam sau sáp nhập, hợp nhất đã được tổ chức. Tiếp đó, vào chiều ngày 1-7-2025, tại chùa Quán Sứ – Trụ sở Trung ương GHPGVN, hội nghị công bố danh sách lãnh đạo chủ chốt các Ban Trị sự tỉnh, thành phố được sáp nhập, hợp nhất ở khu vực phía Bắc cũng được diễn ra.

Những điều chỉnh, thay đổi về tổ chức hành chánh đó của GHPGVN thể hiện rõ ràng hơn hết tinh thần song hành cùng sự phát triển của dân tộc, cũng nhằm phù hợp với thực tiễn theo phương hướng chung của đất nước. Bên cạnh việc sắp xếp lại cơ cấu Ban Trị sự tỉnh, thành phố; GHPGVN cũng chấm dứt hoạt động của Ban Trị sự cấp quận, huyện, đưa bộ máy hành chánh Giáo hội về còn 3 cấp từ thấp đến cao: Ban quản trị tự viện; Ban Trị sự cấp tỉnh, thành và Trung ương Giáo hội.

Đó là những thay đổi căn bản về mặt tổ chức hành chánh. Trên một phương diện khác, việc hợp nhất, sáp nhập tỉnh, thành lần này cũng tình cờ kiến tạo lại những không gian văn hóa Phật giáo rộng hơn, tương thích với sự phát triển từng diễn ra trong lịch sử.

Đồng hành cùng Tổ quốc

Phật giáo đã có 2.000 năm đồng hành cùng dân tộc Việt Nam, qua bao triều đại, từng đạt đến đỉnh cao dưới thời đại Lý – Trần. Đó là thực tế đã được khẳng định rõ ràng trong sử sách. Dù ở thời nào, nơi chốn nào, Phật giáo luôn gắn bó với văn hóa Việt Nam, trở thành nơi nương tựa về tinh thần, thậm chí, hòa quyện thành một vào trong nếp ăn nếp ở của người Việt qua triết lý bình dị của ca dao, tục ngữ “thương người như thể thương thân”, “lá lành đùm lá rách”, “dẫu xây chín bậc phù đồ/ không bằng làm phúc cứu cho một người”, v.v… Đức Phật của dân gian Việt Nam hiện thân thành ông Bụt hiền từ luôn cứu giúp người khổ, hay hình tượng Phật bà nước Nam gần gũi, thân thuộc, hình tượng Đức Ông chuyên chở che cho con trẻ,… Tự nhiên như thế, đạo Phật ẩn hiện, len lỏi giữa đời sống người Việt theo cách này hay cách khác.

Theo bước chân lưu dân đi mở cõi về phương Nam, từ công đức sâu dày của chư vị Tổ sư, các bậc tiên giác, đạo Phật cũng có những giai đoạn, những hình thái phát triển khác nhau tùy thời tùy xứ. Trên nền tảng chung về triết lý, đạo Phật ở mỗi vùng địa lý lại có những dị biệt nhất định, phát sinh từ lịch sử lẫn ảnh hưởng văn hóa. Nếu như ở miền Bắc, đạo Phật đã tạo nên một chỉnh thể văn hóa với những chùa chiền, lễ nghi, hình thái tâm linh đặc sắc nhưng khá đồng nhất thì xuôi dần về Nam, không gian văn hóa của đạo Phật lại được thể hiện hết sức phong phú.

Lấy Hoành Sơn làm mốc – nơi chúa Nguyễn Hoàng cùng với những lưu dân đầu tiên đã bước qua trong công cuộc Nam tiến, tính xuôi dần về Nam Bộ, chúng ta có những vùng văn hóa Phật giáo với đặc trưng rõ rệt: Vùng văn hóa Phật giáo Bắc Trung Bộ với “trái tim” nằm ở Phật giáo Huế mang đậm dấu ấn ảnh hưởng cung đình; Vùng văn hóa Phật giáo Trung và Nam Trung Bộ với Phật giáo Quảng Nam có ảnh hưởng bao trùm trên vùng đất phía Nam đèo Hải Vân, tương ứng với địa phận TP.Đà Nẵng ngày nay và các tỉnh Nam Trung Bộ từ Quảng Ngãi đến Bình Thuận chịu ảnh hưởng đậm nét của văn hóa và nghi lễ Phật giáo Bình Định; Vùng văn hóa Phật giáo Nam Bộ với những đặc trưng riêng có của vùng đồng bằng sông nước.

Việc hợp nhất, sáp nhập các tỉnh thành theo chủ trương chung, một cách tình cờ, lại khá tương đồng theo từng vùng văn hóa của Phật giáo. Đơn cử như trường hợp hai tỉnh Quảng Bình và Quảng Trị với nhiều nét văn hóa tương đồng, chịu ảnh hưởng rõ rệt của Phật giáo cố đô, việc hợp nhất dẫu có tạo nên sự tiếc nuối khi cái tên Quảng Bình tồn tại suốt 420 năm qua nay trở thành dĩ vãng, nhưng lại không tạo ra quá nhiều mâu thuẫn về phương diện văn hóa. Hay như TP.Đà Nẵng mới sáp nhập từ tỉnh Quảng Nam và TP.Đà Nẵng, hai địa phương này trước sau đều nằm trong một chỉnh thể văn hóa xứ Quảng và Phật giáo xứ Quảng với những liên hệ mật thiết từ sâu xa trong lịch sử về phổ hệ truyền thừa, nghi lễ, môn phái,…

Với trường hợp các tỉnh “núi gộp với biển” như tỉnh Gia Lai hợp nhất từ hai tỉnh Gia Lai và Bình Định, sự giao lưu giữa hai vùng đất này vốn đã có từ rất sớm, với những cứ liệu rõ ràng và gần nhất về mối liên hệ ở vùng Tây Sơn giữa hai khu vực thượng đạo và hạ đạo, đạo Phật cũng đã theo bước chân những di dân từ Bình Định lên vùng Gia Lai sinh sống, lập nghiệp, do vậy, ảnh hưởng của văn hóa Phật giáo Bình Định được các đời Tổ sư vun bồi, truyền bá ở Gia Lai cũng khá rõ nét,…

“Phật giáo Gia Lai và Bình Định, nói là hai tỉnh nhưng chung một nguồn gốc Phật giáo vì đa số các vị Tổ sư, Hòa thượng đem Phật giáo truyền bá lên Gia Lai đều là người Bình Định, phát xuất từ các tổ đình Thập Tháp, Thiên Đức, Thiên Bình, Minh Tịnh, thuộc dòng Lâm Tế Chúc Thánh và Liễu Quán. Chỉ có số ít các vị xuất thân từ tổ đình Linh Nguyên, H.Đức Hòa, tỉnh Long An cũ (như tổ đình Minh Quang, P.Pleiku), thuộc dòng Lâm Tế Gia Phổ miền Nam, dù vậy sự hành trì đều theo nghi thức thiền môn Bình Định. Hầu như chư Tăng Gia Lai đều là người quê ở Bình Định, cho nên sự giao lưu về truyền thống văn hóa và tôn giáo gắn bó khá chặt chẽ. Đối với việc sáp nhập, hợp nhất Phật giáo tỉnh nhà về văn hóa truyền thống cũng như sinh hoạt Tăng đoàn không có nhiều khác biệt nên sự hòa nhập, gắn kết với nhau rất tốt.

Thêm nữa, chư tôn đức trong các sơn môn Bình Định và Gia Lai đều có quan hệ tông môn với nhau và thường qua lại trong các đại lễ của hai tỉnh nên thân thiết và hòa hợp. Sau khi sáp nhập tỉnh, Ban Trị sự mới cần làm tốt các nhiệm vụ như gìn giữ phát huy truyền thống Phật giáo mà lịch đại Tổ sư đã dày công bồi đắp, tôn kính các bậc trưởng thượng, hòa hợp thực hành đúng Hiến chương Giáo hội và Nội quy của Ban Tăng sự cũng như hướng dẫn Tăng Ni, Phật tử tu hành đúng Chánh pháp, tuân thủ Hiến pháp và pháp luật của Nhà nước theo đúng phương châm ‘Đạo pháp – Dân tộc – Chủ nghĩa xã hội’ thì công tác Phật sự tỉnh nhà sẽ được hưng long phát triển”, Thượng tọa Thích Tâm Mãn, Trưởng ban Trị sự GHPGVN tỉnh Gia Lai nhận định.

Từ một số trường hợp đơn cử trên để thấy rằng dẫu có sự khác biệt về hành chánh, địa lý sau nhiều lần tách/nhập trong lịch sử, mỗi vùng đất trên dải đất Việt Nam đều có sự liên hệ, gắn bó nhất định, thậm chí còn khá mật thiết, về phương diện văn hóa, tinh thần. Đạo Phật và văn hóa Phật giáo chính là phương tiện thể hiện rõ ràng hơn hết sự liên hệ, gắn bó này. Điều đó, ngay trong lúc này, càng cần được nêu bật lên hơn nữa. Đạo Phật, từ ảnh hưởng sâu sắc trong tâm thức quần chúng, có thể phát huy vai trò của mình nhằm làm cầu nối để xóa nhòa đi những ranh giới còn hằn lại trong tâm thức của mỗi người để mỗi tỉnh, thành không chỉ thực sự hợp nhất về mặt địa lý mà còn tái khẳng định sự tương đồng nhất định của các vùng văn hóa đã có từ xa xưa.

Kết nối và kiến tạo trên nền tảng văn hóa

Với Phật giáo, việc hợp nhất Ban Trị sự Phật giáo các tỉnh, thành phố không chỉ góp phần vào việc cải cách bộ máy hành chánh Giáo hội theo hướng nâng cao hiệu quả hoạt động, phù hợp với thực tiễn mà còn góp phần tạo nên những không gian phát triển mới Phật giáo các tỉnh, thành phố, là cơ hội để tái tạo lại sự liên kết về phương diện văn hóa, tâm linh. Như đã nói, dẫu rằng trong lịch sử, đất nước của chúng ta đã có vô số lần thay đổi, xê dịch về địa giới hay cấu trúc hành chánh, nhưng không có ranh giới cụ thể nào cho văn hóa khi tất cả là những mảnh ghép khác nhau được kiến tạo nên trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước của người Việt, để tạo nên một bức tranh thống nhất, một tổng thể nhiều màu sắc.

“Trên thực tế, mặc dù từng có những thay đổi về địa giới, cơ cấu hành chánh, tuy nhiên, Quảng Nam và Đà Nẵng vẫn có sự tương đồng, gần như là hoàn toàn, về mặt văn hóa và đời sống tinh thần. Rất nhiều gia đình sinh sống ở Đà Nẵng có gốc gác Quảng Nam. Phật giáo Quảng Nam và Đà Nẵng đều nằm trong một tổng thể chung được biết đến là Phật giáo xứ Quảng. Theo chúng tôi, việc cùng thừa hưởng một tổng thể văn hóa lâu đời là một điều thuận lợi cho hoạt động của Phật giáo TP.Đà Nẵng sau khi hợp nhất, sáp nhập, cũng là cơ hội để Phật giáo thành phố phát triển thuận lợi trong tương lai, kế thừa nền tảng của Phật giáo xứ Quảng với những đặc trưng được tạo dựng từ lâu đời và phong phú về bản sắc”, Hòa thượng Thích Từ Nghiêm, Trưởng ban Trị sự GHPGVN TP.Đà Nẵng mới đã chia sẻ về những thuận lợi trên phương diện văn hóa đối với sự hợp nhất giữa tỉnh Quảng Nam và TP.Đà Nẵng trong cuộc trò chuyện với Giác Ngộ sau hội nghị công bố quyết định nhân sự 15 Ban Trị sự tỉnh, thành mới khu vực phía Nam sau sáp nhập, hợp nhất.

Việc sáp nhập, hợp nhất các Ban Trị sự Phật giáo các tỉnh, thành phố, tựu trung, có thể coi là một cơ hội để cộng đồng Phật giáo của 34 tỉnh, thành phố xây dựng nên mối liên kết chặt chẽ, bền vững để làm sống động, phát huy hơn nữa những giá trị vốn có của Phật giáo địa phương mà các thế hệ Tổ sư, tiền nhân đã vun bồi qua nhiều thế hệ; từ đó góp phần vào việc xóa nhòa những khoảng cách, ngăn chia cũ về địa lý để tạo nên một sự đoàn kết, nhất trí bước vào giai đoạn mới.

Ngoài ra, trong bối cảnh mới, kỷ nguyên mới của dân tộc, thiết nghĩ, Phật giáo các địa phương cũng cần có một định hướng nhằm phát huy, bổ sung thêm những giá trị mới, song hành với nhịp bước của thời đại và xuất phát từ thực tiễn xã hội, thể hiện được tinh thần song hành của Phật giáo cùng thời đại.

Nguyễn Cường/Báo Giác Ngộ

Suy cho cùng, không có một khía cạnh nào của trí tuệ Phật giáo mà khoa học có thể bác bỏ, từ khái niệm tái sinh đến tánh Không. Tái sinh theo cách hiểu của Phật giáo khá khác so với tái sinh được mô tả trong Ấn Độ giáo. Đức Phật dạy rằng tự ngã của con người là không tồn tại và cái chuyển từ kiếp này sang kiếp khác là cái thức thuần túy. Vì không có gì hoàn toàn dứt tuyệt trong vũ trụ – nó chỉ thay đổi dạng thức – nên ý thức của chúng ta sẽ tiếp tục tồn tại. Theo hiểu biết của tôi, không có khoa học thực sự nào có thể bác bỏ lý thuyết tái sinh của Phật giáo.

Sự thật là hầu hết Phật tử chưa hiểu ý nghĩa thực sự của tái sinh mà Đức Phật đã dạy; sự hiểu biết của họ đặt nền tảng một cách vô thức về chuyển kiếp của một dạng bản ngã cá nhân tự chủ nào đó. Khoa học thần kinh hiện đại cũng đã đi đến kết luận rằng, không có cái ngã cá nhân, điều này tương ứng với chính điểm tựa của giáo lý Phật giáo là vô ngã.

Phật giáo có một kho tàng giáo lý và thực hành vô cùng phong phú để phát triển tình yêu thương và từ bi đến tất cả chúng sinh, có thể áp dụng mọi lúc mọi nơi, xuyên thời gian và văn hóa. Chánh niệm hiện đã được mọi người từ mọi tầng lớp xã hội đón nhận hoàn toàn. Ngày nay, bạn sẽ thấy nhà giáo, chính trị gia, ngôi sao điện ảnh, cảnh sát và quân đội thực hành chánh niệm, ngay cả ở thế giới phương Tây, nhờ vào công sức không biết mệt mỏi của những người thầy phi thường như Jack Kornfield và nhiều người khác. Lợi ích của chánh niệm đã được xác thực bằng thử nghiệm khoa học, giúp chánh niệm ngày càng phổ biến hơn. Ngay cả một số người Cơ đốc và Hindu giáo cũng đã đón nhận sức hấp dẫn phổ quát và sức mạnh không thể phủ nhận của chánh niệm.

Phật giáo có một kho tàng giáo lý và thực hành vô cùng phong phú để phát triển tình yêu thương và từ bi đến tất cả chúng sinh, có thể áp dụng mọi lúc mọi nơi, xuyên thời gian và văn hóa. Chánh niệm hiện đã được mọi người từ mọi tầng lớp xã hội đón nhận hoàn toàn.

Các tôn giáo khác được dự đoán sẽ phát triển, chủ yếu ở các nước đang phát triển, nơi đó giáo dục và phát triển kinh tế được cho là sẽ tụt hậu trong tương lai dự đoán được. Những nền văn hóa này không chỉ giữ truyền thống của họ một cách vững chắc, mà xã hội còn sinh nhiều con hơn cho bảo đảm cá nhân, tạo ra một thế hệ mới tiếp nối truyền thống và văn hóa của họ. Khi một xã hội trở nên thịnh vượng và giáo dục tốt, công dân của xã hội đó thường sẽ sống khoa học và thế tục hơn. Trái ngược với dự báo của Pew ở trên, có khả năng phần lớn thế giới cuối cùng sẽ gia nhập câu lạc bộ “các quốc gia phát triển” và sẽ ngày càng hiện đại hóa.

Thế thì, Phật giáo có thể có một sứ mệnh độc đáo là phục vụ nhu cầu tâm linh của những người có thể không liên quan đến các truyền thống hữu thần. Đó có thể là lý do tại sao nhiều người dẫn lời Albert Einstein tuyên bố rằng Phật giáo là tôn giáo duy nhất tương thích với khoa học hiện đại. Tôi không nói rằng chúng ta nên thay đổi Phật giáo để phù hợp với khoa học hiện đại – những nỗ lực như vậy có thể nguy hiểm và có thể làm loãng sự sâu sắc của tôn giáo này. Thay vào đó, đây là kêu gọi nhận thức rằng Phật giáo vốn đã có tính khoa học từ bản chất.

Tôi cũng không cố gắng tạo ra một cuộc hôn nhân mới giữa khoa học hiện đại và Phật giáo bằng cách thúc đẩy một thứ ngụy khoa học (pseudo-science), chẳng hạn như lý thuyết thiết kế thông minh, một khái niệm do một số người theo thuyết hữu thần phát minh ra với mục đích riêng nào đó.

Các nhà sư và giảng sư Phật giáo châu Á phải thức tỉnh trước thực tế này. Quý vị không chỉ nên chuyên chú thực hành thiền cho chính mình mà còn nên dạy thực hành thiền cho cộng đồng cư sĩ, chẳng hạn như bốn nền tảng của chánh niệm. Quý vị nên dạy giáo lý Phật giáo cơ bản về Tứ diệu đế cho công chúng bằng ngôn ngữ đương đại để người tại gia có thể đạt được trí tuệ về thân phận con người và đối phó với những thách thức trong cuộc sống của chính họ một cách khôn ngoan.

Quý vị nên tổ chức các khóa tu thiền trong nhiều môi trường khác nhau và chào đón mọi người, bất kể xuất thân, trình độ học vấn hay tình trạng kinh tế của họ. Châu Á hiện có một lượng lớn dân cư có trình độ học vấn đủ để hiểu được những gì tinh tế trong lời dạy của Đức Phật và tự nguyện thiền thay vì chỉ muốn đến chùa để thắp hương và cầu nguyện cho được tiền tài và danh vọng.

S.N. Goenka là bậc thầy truyền cảm hứng cho tất cả chúng ta trong lĩnh vực này. Sau khi học chánh niệm ở Myanmar, ông chuyển đến Ấn Độ để chia sẻ những gì ông đã học được. Ngày nay, có hàng trăm trung tâm Vipassana của ông, nơi mọi người đều được chào đón. Khi còn sống, ông đã tổ chức khóa tu Vipassana 10 ngày tại các nhà tù và trại giam với những kết quả đáng kinh ngạc. Miễn là chúng ta tập trung vào việc thực hành thiền và diễn giải Phật giáo bằng ngôn ngữ đương đại, thì Phật giáo có thể tiếp tục phát triển trên thế giới như một sức mạnh cho hòa bình, hạnh phúc và trí tuệ. Với những công đức này, Phật giáo có sức hấp dẫn đối với những người có học thức.

Chúng ta cũng nên xem xét lý do tại sao Phật giáo đang dần biến mất ở Nhật Bản và Hàn Quốc. Ngày xưa, những quốc gia này thực sự là những vương quốc Phật giáo. Phật giáo đã trải qua thời kỳ hoàng kim trên bán đảo Triều Tiên trong triều đại Silla (57 TTL – 935 TL). Bây giờ, ít người Hàn Quốc trẻ tuổi nào quan tâm đến việc thực hành Phật giáo; có lẽ họ quan tâm hơn đến việc học tiếng Anh hoặc bài hát K-pop. Nhật Bản cũng đang ngày càng trở nên thế tục và Phật giáo ở đó đang nhanh chóng suy tàn. Nguyên nhân của sự phát triển này có thể bắt nguồn từ thời Minh Trị (1868-1912), khi đất nước này hướng tới hiện đại hóa một cách toàn diện.

Như tôi đã đề cập trước đó, giải pháp của tôi cho tình huống khó khăn này, trước hết là quảng bá phong trào thiền vào xã hội chính thống và giảng dạy Phật pháp bằng ngôn ngữ đương đại để đáp ứng nhu cầu của mọi người trong thời đại chúng ta. Nhiều người ngày nay được thu hút vào thiền Phật giáo vì họ có thể thấy được lợi ích ngay lập tức và thoát khỏi gánh nặng mê tín.

Qua những chuyến viếng thăm các quốc gia ở châu Á, tôi có thể thấy rõ rằng nhiều người thế tục viếng chùa, thỉnh các nhà sư về nhà mình để thực hiện nghi lễ, và tham dự các hội nghị Phật giáo lớn để hưởng công đức; tuy nhiên chúng ta hiếm khi thấy ai thực hành thiền hoặc suy ngẫm về lời dạy chân chính của Đức Phật. Nếu vẫn cứ xu hướng này tiếp tục, ai biết tương lai sẽ ra sao đối với truyền thống lớn lao mà tất cả chúng ta đều yêu mến này.

Thế giới đang thay đổi với công nghệ số và khả năng tiếp cận thông tin vô song – kiến thức cũng sẽ thay đổi nhận thức của tập thể. Những gì mọi người muốn trong năm nay có thể không phải là những gì họ muốn vào năm sau. Ở phương Tây, các tôn giáo Do Thái – Cơ đốc giáo truyền thống đang tan rã nhanh chóng đến mức nhiều quốc gia châu Âu trở nên thế tục ở hầu hết mọi khía cạnh. Một xã hội thế tục không có tâm linh có thể đi kèm với nhiều vấn đề, chẳng hạn như thiếu quán sát nội tâm, thiếu từ bi, thiếu đồng cảm và vị tha. Đã đến lúc các nhà lãnh đạo Phật giáo phải suy nghĩ lại về cách chúng ta sẽ duy trì Phật pháp lạ thường này nhằm phục vụ cho hạnh phúc của nhân loại.

Anam Thubten Rinpoche

Cao Huy Hóa dịch (nguyên tác: “The Religion of the Future”, Buddhist Door Global, 21-7-2017)

Anam Thubten Rinpoche tu tập theo truyền thống Nyingma của Phật giáo Tây Tạng. Thầy là người sáng lập và cố vấn tinh thần của tổ chức Dharmata, với mục đích truyền bá và giảng dạy giáo pháp rộng rãi ở Mỹ và nhiều nước khác. Thầy cũng là tác giả của nhiều bài báo và sách bằng cả tiếng Tây Tạng và tiếng Anh.

Trong ba ngày vừa qua (6 đến 8-5-2025), chúng ta đã cùng nhau quy tụ dưới chủ đề “Đoàn kết và bao dung vì nhân phẩm con người: Tuệ giác Phật giáo vì Hòa bình thế giới và Phát triển bền vững”. Những diễn đàn tại sự kiện này được khơi nguồn từ Chánh pháp, đã một lần nữa khẳng định giá trị vượt thời gian của giáo lý Đức Phật trong việc đối diện với những thách thức cấp bách của thời đại.
Hôm nay, với sự đồng thuận của các đại biểu đến từ 85 quốc gia và vùng lãnh thổ, đại diện cho nhiều truyền thống Phật giáo, các cộng đồng Tăng Ni, giới học giả và các tổ chức vì hòa bình, chúng ta đã thông qua Tuyên bố Thành phố Hồ Chí Minh – minh chứng cho cam kết chung đối với nhân phẩm, lãnh đạo đạo đức, công bằng xã hội và hòa bình bền vững.

Trong Tuyên bố này, chúng ta nguyện gìn giữ các giá trị đoàn kết và bao dung, đặt lòng từ bi và trí tuệ vào trọng tâm của sự phát triển bền vững; đồng thời khẳng định tầm quan trọng của đối thoại liên văn hóa, tôn giáo và việc vận dụng các nguyên tắc đạo đức Phật giáo vào tiến trình hoạch định chính sách ở mọi cấp độ.

Nhận thức rằng: An lạc nội tâm là nền tảng của hòa bình thế giới, do đó, chúng ta cổ vũ việc ứng dụng thực hành chánh niệm Phật giáo trong giải quyết xung đột và quản trị hiệu quả; ủng hộ việc thành lập các trung tâm Phật giáo chuyên về lãnh đạo đạo đức và kiến tạo hòa bình, và khuyến khích đưa chánh niệm vào tiến trình ra quyết định vì lợi ích lâu dài của tất cả chúng sinh.

Việt Nam một lần nữa khẳng định vai trò là trung tâm năng động của Phật giáo dấn thân xã hội, được biểu tượng một cách tuyệt đẹp qua hình ảnh hoa sen – loài hoa được xem là quốc hoa của Việt Nam. Sen mọc lên từ bùn, vượt khỏi mặt nước, không bị ô nhiễm bởi bùn đất bên dưới, vươn tới ánh mặt trời với vẻ đẹp thuần khiết.

Đại lễ năm nay đánh dấu thời khắc đặc biệt đối với nước chủ nhà. Chúng ta cùng nhau tôn vinh 50 năm Ngày thống nhất đất nước 30-4 (1975-2025) và 80 năm Quốc khánh nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam 2-9 (1945-2025). Chúng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Chính phủ Việt Nam, Giáo hội Phật giáo Việt Nam và đặc biệt là Ủy ban Tổ chức Vesak Việt Nam vì sự hiếu khách và tầm nhìn khi đăng cai tổ chức sự kiện toàn cầu này.

Việt Nam một lần nữa khẳng định vai trò là trung tâm năng động của Phật giáo dấn thân xã hội, được biểu tượng một cách tuyệt đẹp qua hình ảnh hoa sen – loài hoa được xem là quốc hoa của Việt Nam. Sen mọc lên từ bùn, vượt khỏi mặt nước, không bị ô nhiễm bởi bùn đất bên dưới, vươn tới ánh mặt trời với vẻ đẹp thuần khiết. Hình ảnh này gợi nhắc đến lời Đức Phật:

“Cũng như hoa sen mọc từ bùn lầy mà không bị nhiễm bẩn, Đức Phật sống giữa thế gian mà không bị ô nhiễm bởi những điều thế tục”.

Cũng như vậy, người con Phật không quay lưng với cuộc đời. Với trái tim thanh tịnh đầy từ bi, họ nhập thế – giúp người khổ đau, nâng đỡ người thiếu thốn và hiện thân cho tinh thần trí tuệ trong hành động.
Giờ đây, chúng ta hãy mang tinh thần của hội nghị này vào thực tiễn đời sống hàng ngày. Hãy hiện thực hóa những nguyên tắc của Tuyên bố Thành phố Hồ Chí Minh, sẽ được thông qua trong cuối chương trình bế mạc; sử dụng ánh sáng của Chánh pháp để nuôi dưỡng hòa bình, công bằng và phát triển bền vững cho lợi ích của muôn loài.

Cầu mong Đại lễ Vesak Liên Hiệp Quốc 2025 được ghi nhớ như khoảnh khắc của niềm hy vọng được khơi dậy và quyết tâm tập thể được củng cố.

Cầu mong ánh sáng Tam bảo luôn soi chiếu quý vị. Hẹn gặp lại quý vị vào năm sau tại Trung Quốc.

Hòa thượng GS.TS Phra Brahmapundit