Bà Trương Thị Bích Hạnh, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban MTTQVN TP.HCM cho biết ngay khi có thông tin về cơn bão số 10 và tổng hợp ban đầu về thiệt hại, UBMTTQVN TP đã có văn bản xin chủ trương của Ban Thường vụ Thành ủy TP.HCM hỗ trợ bước đầu cho các tỉnh bị thiệt hại nặng bởi bão số 10, trong đó đang đề xuất bước đầu cho các tỉnh: Hà Tĩnh ủng hộ 10 tỷ đồng, Nghệ An là 7 tỷ đồng, Quảng Trị là 5 tỷ đồng; ba tỉnh Hưng Yên, Ninh Bình, Thanh Hóa, mỗi tỉnh 2 tỷ đồng.

Ngoài ra, Mặt trận TP cũng đang rà soát lại những tỉnh ảnh hưởng trực tiếp của bão và hoàn lưu bão để xin chủ trương hỗ trợ. Dự kiến, Mặt trận TP cũng sẽ tổ chức đoàn đại diện cho Đảng bộ và nhân dân Thành phố chuyển những tình cảm, tấm lòng và số tiền ủng hộ của người dân Thành phố đến kịp thời bà con nhân dân vùng bị ảnh hưởng của bão.

Đặc biệt, Ủy ban MTTQVN TP đang tổ chức Đại hội Mặt trận, các tổ chức chính trị xã, phường, đặc khu, trong dịp đại hội này, Ban Thường trực đề nghị tổ chức vận động ủng hộ bà con nhân dân tại các tỉnh ảnh hưởng bão số 10.

Tại hội nghị, các cơ quan, các ngành, lực lượng vũ trang và các cơ quan báo chí cũng đã thông tin về những phương án hỗ trợ kịp thời đến bà con vùng bị ảnh hưởng bởi bão số 10.

Đúc kết buổi họp, ông Nguyễn Phước Lộc, Phó Bí Thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQVN TP.HCM ghi nhận, đánh giá cao sự chủ động của các đoàn thể, lực lượng vũ trang, các cơ quan báo chí, truyền thông TP.HCM đã chủ động thông tin, truyền thông để nhân dân TP có đầy đủ thông tin, có sự quan tâm biến thành hành động, những nghĩa cử cao đẹp chung sức vận động, chia sẻ những mất mát của đồng bào ta ở Bắc Trung Bộ trong cơn bão số 10 vừa qua.

“Cuộc họp hôm nay, xem như chính thức Ủy ban MTTQVN TP.HCM ra lời kêu gọi, phát động, vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng nguồn đóng góp tự nguyện hỗ trợ đồng bào bị thiệt hại do bão số 10 gây ra”, ông Nguyễn Phước Lộc nhấn mạnh.

Được biết, trong những ngày qua, nhiều tổ chức, doanh nghiệp, nghệ sĩ, người dân TP.HCM… đã đến trực tiếp Trụ sở Ủy ban MTTQVN TP.HCM (số 55 đường Mạc Đĩnh Chi, P.Tân Định, TP.HCM) trao ủng hộ đến người dân bị ảnh hưởng bão số 10.

Như Danh/Báo Giác Ngộ

Về giao thông, hủy 42 chuyến bay, hoãn 51 chuyến bay tại các cảng hàng không Đà Nẵng, Phú Bài, Đồng Hới, Thọ Xuân; đã xảy ra 22 sự cố đê điều và sạt lở gần 20.000m kè, bờ sông, bờ biển.

Ngập lụt, sạt lở, ách tắc giao thông 1.272 điểm trên các tuyến đường tại các tỉnh Sơn La, Phú Thọ, Tuyên Quang, Lạng Sơn, Cao Bằng, Bắc Ninh, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị. Mưa bão cũng làm hơn 6.400 cột điện bị gãy, đổ, làm gần 2,7 triệu khách hàng bị mất điện, đến nay đã khôi phục điện cho gần 1,4 triệu khách hàng.

Trong tổng thiệt hại sơ bộ 8.016 tỷ đồng, theo báo cáo, tỉnh Nghệ An 1.426 tỷ đồng, Hà Tĩnh 6.000 tỷ đồng, Quảng Trị 550 tỷ đồng, Lào Cai khoảng 40 tỷ đồng.

Lực lượng chức năng tiếp tế lương thực cho người dân ở vùng lũ Thanh Hóa – Ảnh: Nguyễn Khánh
Lực lượng chức năng tiếp tế lương thực cho người dân ở vùng lũ Thanh Hóa – Ảnh: Nguyễn Khánh

Trước đó, tối 26-9, một cơn bão có tên quốc tế là Bualoi đi vào vùng biển phía Đông của khu vực giữa Biển Đông, trở thành cơn bão số 10 trong năm 2025 với cường độ mạnh cấp 12, giật cấp 15. Bão di chuyển theo hướng Tây Tây Bắc với tốc độ nhanh, trung bình khoảng 35km/h.

Sau khi vào Biển Đông, bão duy trì cường độ, hướng và tốc độ di chuyển. Chiều 27-9, bão di chuyển chậm lại với tốc độ từ 30-35 km/h. Sáng 28-9, tốc độ di chuyển của bão giảm xuống khoảng 25km/h.

Đêm 28-9, bão số 10 đi vào địa phận Hà Tĩnh – Bắc Quảng Trị, cường độ bão giảm xuống cấp 11, giật cấp 14; tiếp tục di chuyển theo hướng Tây Tây Bắc với tốc độ 20-25km/h.

Sáng 29-9, bão di chuyển vào khu vực biên giới Nghệ An – Trung Lào, cường độ giảm xuống cấp 8, giật cấp 10. Trưa cùng ngày, bão di chuyển sang khu vực Thượng Lào, suy yếu thành áp thấp nhiệt đới, sau thành một vùng áp thấp. Tuy nhiên, hoàn lưu bão số 10 Bualoi vẫn tiếp tục gây mưa lớn, lũ lụt tại nhiều tỉnh, thành ở miền Bắc và Bắc Trung Bộ, gây ách tắc giao thông và ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống, sinh hoạt của người dân trong các khu vực bị ngập lụt.

Hiện các địa phương đang tiếp tục rà soát, thống kê và khẩn trương khắc phục hậu quả do bão số 10 và mưa lũ, sạt lở gây ra.

T.Trúc tổng hợp/Báo Giác Ngộ

Đại diện Phật giáo có Hòa thượng Thích Huệ Thông, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự, Trưởng ban Pháp chế T.Ư, cố vấn Ban Trị sự TP.HCM; Hòa thượng Thích Lệ Trang, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự, Trưởng ban Trị sự GHPGVN TP.HCM; Thượng tọa Thích Phước Nguyên, Phó Tổng Thư ký Hội đồng Trị sự kiêm Chánh Văn phòng II T.Ư; chư vị Phó Trưởng ban Thường trực và các thành viên Ban Thường trực Ban Trị sự GHPGVN TP.HCM.
Tại hội nghị, các đại biểu xem video các hoạt động phối hợp giữa lực lượng vũ trang thành phố với các tôn giáo nói chung và GHPGVN TP.HCM nói riêng trong những năm qua.

Kể từ khi tiến hành ký kết chương trình phối hợp hoạt động giai đoạn 2021-2025, TP.HCM trở thành địa phương đầu tiên trong cả nước triển khai thực hiện chương trình gắn kết giữa quân đội với tổ chức tôn giáo. Điều đó đã được thể hiện rõ nét trong thời điểm đại dịch Covid-19, hay các công tác an sinh xã hội, từ thiện, hỗ trợ gia đình chính sách, hoạt động tuyên truyền nhằm giúp tín đồ tôn giáo hiểu rõ hơn trách nhiệm của mình trong thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh.

Thay mặt Ban Trị sự GHPGVN TP.HCM, Hòa thượng Thích Lệ Trang nhấn mạnh đạo Phật luôn luôn đồng hành dân tộc, đặc biệt trong các công tác an sinh xã hội, giúp đỡ người dân có hoàn cảnh khó khăn, góp phần phát huy tinh thần “uống nước nhớ nguồn”, tương thân tương ái của người dân Việt Nam.

Trên cương vị lãnh đạo Phật giáo TP.HCM, Hòa thượng Trưởng ban cho biết sẽ vận động đồng bào, Phật tử tiếp tục nâng cao ý thức, trách nhiệm của mình trong các công tác an sinh xã hội, xây dựng đất nước để phối hợp cùng với Bộ Tư lệnh TP tổ chức các hoạt động đạt hiệu quả cao hơn trong thời gian tới.

“Ban Trị sự GHPGVN TP.HCM cam kết sẽ đồng hành cùng với Bộ Tư lệnh TP trong việc thực hiện các nội dung mà cả hai bên đã ký kết”, Hòa thượng Thích Lệ Trang nhấn mạnh.

Thay mặt lãnh đạo Thành ủy, Phó Bí thư Thành ủy Nguyễn Phước Lộc chúc mừng hội nghị ký kết; ghi nhận, đánh giá cao GHPGVN TP.HCM đã thể hiện tinh thần “hộ quốc”, “an dân” và vai trò của mình trong việc thực hiện tốt các chính sách của Đảng, Nhà nước, các hoạt động Phật sự trên các lĩnh vực đem lại thành tựu, lợi lạc cho nhiều người.

Ông Phó Bí thư Thành ủy nhận định hội nghị ký kết hôm nay nhằm tăng cường hơn nữa khối đại đoàn kết toàn dân tộc; và để thực hiện có hiệu quả các chương trình phối hợp hoạt động trong thời gian tới một cách thiết thực, ông cũng đề nghị hai đơn vị cần thường xuyên trao đổi thông tin, báo cáo kết quả hoạt động để kịp thời giải quyết những vướng mắc trong quá trình thực hiện các nội dung hoạt động.

Ông cũng đề nghị Ủy ban MTTQVN TP.HCM và các sở, ban ngành TP thường xuyên quan tâm, hướng dẫn, giúp đỡ, tạo điều kiện cho Bộ Tư lệnh TP.HCM và Ban Trị sự GHPGVN TP.HCM tổ chức các nội dung chương trình đã ký kết.

Quảng Đạo/Báo Giác Ngộ

Sở Quy hoạch – Kiến trúc TP.HCM từng được thành lập năm 2002, trên cơ sở cơ quan Kiến trúc sư trưởng Thành phố. Đầu năm 2024, khi sắp xếp lại các cơ quan chuyên môn, HĐND TP.HCM thông qua chủ trương hợp nhất sở này vào Sở Xây dựng.

Theo UBND TP.HCM, sau khi hợp nhất 3 địa phương, Sở Xây dựng đảm nhận khối lượng công việc rất lớn với nhiều lĩnh vực quản lý đô thị. Do đó, một số chức năng, nhiệm vụ về quy hoạch, kiến trúc hiện chưa được triển khai thực hiện một cách bài bản, chuyên sâu và chưa đảm bảo theo tiến độ.

Cũng theo chính quyền Thành phố, việc tái lập Sở Quy hoạch – Kiến trúc là cần thiết và cấp bách đáp ứng yêu cầu quản lý quy hoạch xây dựng và kiến trúc phức tạp của TP.HCM – một siêu đô thị mới được mở rộng từ ngày 1-7, sau khi sáp nhập tỉnh Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, rộng gần 6.800km2, dân số trên 14 triệu người với 168 xã, phường và đặc khu.

Như vậy, TP.HCM có 16 cơ quan chuyên môn thuộc UBND Thành phố, trong đó có Sở An toàn thực phẩm được thành lập theo Nghị quyết 98 về thí điểm một số chính sách đặc thù. Đến nay, Hà Nội và TP.HCM là địa phương có Sở Quy hoạch – Kiến trúc.

Sở Quy hoạch – Kiến trúc được tái lập trên cơ sở chuyển một số chức năng, nhiệm vụ từ Sở Xây dựng TP.HCM sang. Cơ quan này có trụ sở chính ở 168 Pasteur, P.Sài Gòn và cơ sở 2 ở 198 Bạch Đằng, P.Bà Rịa.

Sở Quy hoạch – Kiến trúc gồm 6 phòng chuyên môn, nghiệp vụ: Quy hoạch chung, Quy hoạch Hạ tầng kỹ thuật, Quy hoạch – Kiến trúc khu vực, Kiểm tra và Pháp chế… 3 đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc gồm Viện Quy hoạch Xây dựng, Trung tâm Quy hoạch và Kiến trúc, Ban Quản lý phát triển đô thị.

T.Trúc tổng hợp/Báo Giác Ngộ

GNO – Dưới cái nhìn khách quan và lắng đọng, nội hàm của độc lập, tự do, và hạnh phúc là nội hàm tỏa sáng nhất của các thể chế chính trị xưa nay có thể có.

LTS. Độc lập, Tự do, và Hạnh phúc là ba từ thiêng liêng gắn liền với quốc hiệu Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. Đây là một trong những bài viết của Trưởng lão Hòa thượng Thích Chơn Thiện, Phó Pháp chủ Hội đồng Chứng minh, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Trị sự, Viện trưởng Học viện Phật giáo VN tại Huế, Đại biểu Quốc hội các khóa XI, XII, XIII, XIV…

Nhận thức về sự có mặt của các sự vật

Mọi sự vật trong thế giới hiện tượng đều do tổ hợp của các điều kiện (condition, cause). Mỗi sự vật là điều kiện hình thành các sự vật khác. Không có một sự vật nào tự có, ngẫu nhiên có, hay chỉ do một điều kiện mà có.

Mỗi sự vật theo tánh tự nhiên có cá tính riêng biệt, khác với các sự vật khác. Nó vừa độc lập vừa tương quan. Nếu yếu tính độc lập hay tương quan bị rối loạn, thì sự tồn tại và phát triển của sự vật bị rối loạn. Con người cũng thế. Con người được hình thành từ sự kết hợp tinh khí của bố mẹ trong thời kỳ bà mẹ có thể thụ thai, và những yếu tố phi vật chất khác. Thai nhi phát triển nhờ máu của mẹ chuyển hóa từ thực phẩm; trẻ ra đời sống nhờ sữa của mẹ, lớn lên, phát triển và tồn tại nhờ thực phẩm; thực phẩm thì do các điều kiện tổ hợp mà sinh, bao gồm ảnh hưởng của ánh sáng mặt trời và môi trường sống. Nếu cơ thể vật lý, hay tâm lý, của cá nhân bị rối loạn, thì sự tồn tại và phát triển của cá nhân bị rối loạn gây ảnh hưởng tiêu cực dây chuyền đến gia đình, xã hội và môi sinh. Nếu tha nhân hay môi trường sống tác động nghịch hướng với phát triển của cá nhân, thì sự tồn tại và phát triển của cá nhân sẽ bị đe dọa.

Sự tồn tại và phát triển của một quốc gia cũng thế, cần đến các thuận duyên cho sự ổn định và phát triển của yếu tố độc lập và yếu tố tương quan với khu vực và thế giới.

Tính nhân văn và dân chủ của văn hóa Việt Nam trong cận đại và hiện đại

Suốt một trăm năm dưới sự thống trị của thực dân Pháp, nhân dân Việt Nam sống rất lầm than. Phong trào cứu quốc nở rộ khắp nước từ đầu thế kỷ XX. Người thanh niên rất ưu việt Nguyễn Sinh Cung mở đường Tây du giữa vạn gian khổ để tìm hiểu về đế quốc xâm lược, và tìm hiểu tinh thần Cách mạng 1789 của trí thức và nhân dân Pháp, cái tinh thần giải phóng đã xô ngã một chế độ phong kiến của bất công, áp bức, bị chi phối mạnh mẽ của Giáo hội Pháp: Đó là tinh thần nhân văn, dân chủ.

Franc – Maconnerie nêu cao phong cách tiêu biểu của Công lý và Đức hạnh (hay sự thuần khiết của tâm hồn, sự xả thân và sự khiêm cung). Hiến pháp dân chủ của Pháp, Hoa Kỳ đều có nội hàm đẫm ướt tinh thần dân chủ, nhân văn từ khước xâm lược, bất công, áp bức – phần lớn trí tuệ của nội hàm đến từ những nạn dân khốn khổ của những tòa án Dị giáo: thiêu sống, treo cổ, bêu đầu, kéo dài cả nghìn năm, hoặc hàng trăm năm (phản thệ giáo). Hướng tư tưởng nhân văn, dân chủ ấy đã để lại ấn tượng sâu sắc trong tư duy ưu việt của người thanh niên Việt Nam có viễn kiến phi thường Nguyễn Sinh Cung.

Hiến pháp Việt Nam năm 1946 ghi:

“Tất cả công dân Việt Nam đều ngang quyền về mọi phương diện: chính trị, kinh tế, văn hóa”.

(Điều 6)

“Tất cả công dân Việt Nam đều bình đẳng trước pháp luật, đều được tham gia chính quyền và công cuộc kiến quốc tùy theo tài năng và đức hạnh của mình”.

(Điều 7)

“Đàn bà ngang quyền với đàn ông về mọi phương diện”.

(Điều 9)

“Công dân Việt Nam có quyền:

• Tự do ngôn luận
• Tự do xuất bản
• Tự do tổ chức và hội họp
• Tự do tín ngưỡng
• Tự do cư trú, đi lại trong nước và nước ngoài”.

(Điều 10)

Lời đầu của Hiến pháp có đoạn ghi:

“… Với tinh thần đoàn kết, phấn đấu sẵn có của toàn dân, dưới chính thể dân chủ rộng rãi, nước Việt Nam độc lập, thống nhất tiến bước trên đường vinh quang, hạnh phúc cùng với trào lưu tiến bộ của thế giới và ý nguyện hòa bình của nhân loại”.

Tất cả đã được cô kết vào ba danh từ thiêng liêng, rất thiêng liêng, là Độc lập, Tự do, Hạnh phúc, gắn liền với quốc hiệu Việt Nam, mà không phải ghi lại tinh thần dân chủ của một Hiến pháp nào. Chỉ riêng từ hạnh phúc đã thực sự mở ra một nội dung văn hóa, giáo dục phong phú của Việt Nam vừa hiện tại, vừa miên viễn trong tương lai.

Tất cả đã được cô kết vào ba danh từ thiêng liêng, rất thiêng liêng, là Độc lập, Tự do, Hạnh phúc, gắn liền với quốc hiệu Việt Nam, mà không phải ghi lại tinh thần dân chủ của một Hiến pháp nào. Chỉ riêng từ hạnh phúc đã thực sự mở ra một nội dung văn hóa, giáo dục phong phú của Việt Nam vừa hiện tại, vừa miên viễn trong tương lai.

Quốc hiệu “Việt Nam Dân chủ Cộng hòa” hay “Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam”, đều có nội hàm Dân chủ và Cộng hòa. Cộng hòa không có ý nghĩa của nhị nguyên tính (Dualism), không có ý nghĩa Cộng hòa là đối lập với Dân chủ (như bảo thủ đối với cấp tiến), mà là Cộng hòa của “Dân chủ và Cộng hòa” mang cốt lõi Độc lập, Tự do, Hạnh phúc đầy tính dân chủ và nhân văn của nhận thức về tính “vừa độc lập, vừa tương quan của các sự vật”. Yếu tính độc lập của quốc gia là độc lập, tự chủ; yếu tính tương quan của quốc gia đối với khu vực và thế giới là hợp tác (các bên đều có lợi).

Hiện nay Việt Nam đang thực hiện “pháp chế xã hội chủ nghĩa” thực thi đầy đủ các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp, và báo chí (không tách rời, không độc lập theo ý nghĩa của tư duy nhị nguyên – dualism), nhưng đặt tất cả vào trách nhiệm vận hành thống nhất của Đảng.

Ý niệm về Độc lập, Tự do, và Hạnh phúc

Độc lập (Independence/Indépendance)

Độc lập có nghĩa là không tùy thuộc, không lệ thuộc; có cá tính riêng (độc lập). Như thảo mộc thì khác với loài động vật. Loài thảo mộc này thì khác với thảo mộc kia; động vật này khác với động vật kia.

Tính độc lập của quốc gia là tính độc lập của văn hoá, chủ quyền, và sự thống nhất toàn vẹn lãnh thổ.

Nếu cá nhân mất tính độc lập thì sẽ mất tự do; mất tự do cá nhân thì sẽ mất trách nhiệm cá nhân; không có trách nhiệm cá nhân thì luật pháp sẽ không có chỗ để thi hành, cuộc đời sẽ đại loạn.

Nếu cá nhân mất tính tương quan, thì sẽ không có liên hệ với gia đình, tập thể, xã hội, môi sinh, cá nhân sẽ không có điều kiện để tồn tại.

Đấy là sự thật tự nhiên, theo nó thì còn, nghịch nó thì mất. Tính tương quan của quốc gia là tính hội nhập khu vực và thế giới, là sự ổn định của quan hệ đối ngoại. Mối quan hệ này dao động thì công cuộc phát triển cũng bị dao động theo; mối quan hệ này phát triển tốt thì công cuộc phát triển văn hóa, giáo dục, kinh tế, thương mại sẽ phát triển tốt. Đây là quy luật vừa tự nhiên, vừa xã hội cần được tôn trọng.

Tự do (Freedom/Liberté)

Tự do là hành xử theo ý muốn của cá nhân. Ở mặt xã hội, thì tự do cá nhân được giới hạn trong khuôn khổ luật pháp của quốc gia (do vì tôn trọng tự do của các cá nhân khác, và tôn trọng an ninh, chủ quyền của quốc gia). Ở mặt tâm lý, ý chí, thì tự do tâm lý, ý chí bị hạn chế bởi sự hạn chế tri thức của cá nhân, và bởi tâm lý tham lam, sân hận, và si mê. Tự do thực sự là ý nghĩa của giải thoát hoàn toàn khổ đau, chân hạnh phúc (vì thế mà thuật ngữ về Phật học, triết học chỉ sự giải thoát cao thượng bằng từ liberation – liberate – liberated) khi mà cá nhân có trí tuệ thấy rõ hiện tượng giới và có tâm lý không bị ràng buộc bởi tham lam , sân hận, và si mê. Vì thế, tự do cá nhân được đề cao là vì mục tiêu nhằm đến hạnh phúc, giải thoát khỏi mọi ràng buộc của tâm lý tiêu cực (dẫn đến hại mình, hại người, hại cả hai), mà không phải là đề cao chủ nghĩa cá nhân, vị kỷ.

Với một quốc gia, tự do được xác định khi chủ quyền được bảo toàn. Chủ quyền ấy được thể hiện qua các mặt văn hóa, giáo dục, xã hội, kinh tế, thương mại, an ninh, và quốc phòng. Nếu lãnh vực kinh tế, thương mại chưa thể tự chủ, thì các lãnh vực khác của quốc gia đều bị dao động theo; bấy giờ vấn đề chủ quyền, hay tự do quốc gia, đang bị áp lực hạn chế. Điều này có nghĩa là tự do quốc gia chưa được thiết lập vững chắc. Tự do của quốc gia, cũng như sự có mặt của các hiện hữu, sự vật khác, được thiết lập phụ thuộc vào sự ổn định của sự phát huy tiềm lực quốc gia (yếu tố độc lập) và phụ thuộc vào một chiến lược đối ngoại thiện xảo (yếu tố tương quan) thể hiện được một sự quân bình, hòa điệu.

Hạnh phúc (Happiness/ Bonheur)

Hạnh phúc là mục tiêu của đời sống con người. Mọi người đều có khát vọng tìm cầu hạnh phúc. Con người sinh ra là để hạnh phúc, mà không phải để phiền muộn khổ đau. Là chủ thể của văn hóa, giáo dục, nên con người hẳn là xây dựng nền văn hóa, giáo dục vì khát vọng hạnh phúc. Nói khác đi, tiêu chuẩn của các giá trị phải là hạnh phúc, và linh hồn của văn hóa, giáo dục phải là tính chất nhân văn, dân chủ (bình an, tình người, hạnh phúc của cá nhân và tập thể).

Thế nên, từ ngữ hạnh phúc thiêng liêng gắn liền với quốc hiệu là một sự biểu hiện tính nhân văn, dân chủ cao cả nhất.

Về kinh nghiệm hạnh phúc ở đời, nhiều nhà tư tưởng, văn hóa lớn của nhân loại từng xem hạnh phúc là đạo đức, là lẽ thiện.

Tiêu biểu như quan điểm về hạnh phúc của Aristote (Aristotle), một đại triết gia Hy Lạp, thế kỷ thứ IV trước Tây lịch, mà Will Durant đã viết trong tác phẩm Câu chuyện Triết lý (The Story of Philosophy) của ông ta rằng:

“Aristote chấp nhận một cách thẳng thắn rằng mục đích trực tiếp của cuộc đời không phải là cái hay, cái đẹp, mà chính là hạnh phúc. Aristote nói rằng người ta tìm kiếm tiền tài, danh vọng, khoái lạc vì người ta tưởng rằng những thứ đó đem đến hạnh phúc. Tuy nhiên, cần phải biết hạnh phúc thật sự là gì và con đường nào đưa đến hạnh phúc. Aristote trả lời câu hỏi này bằng cách tìm những đặc điểm phân biệt loài người và những loài vật khác. Ông cho rằng hạnh phúc là sự phát triển hoàn toàn đầy đủ các đức tính của con người… Điều kiện của hạnh phúc do đó là sự phát triển khả năng suy luận. Đạo đức tùy thuộc vào sự suy luận chính xác, sự kiểm soát tinh thần, sự quân bình lòng ham muốn… Con đường đi đến mục đích đó là ý niệm trung dung”.

(Bản dịch: Trí Hải, Bửu Lịch, 1971, tr.91 – 92)

Với Phật giáo, Đức Phật dạy: “Ta chỉ nói khổ và con đường diệt khổ”. Điều này nói rõ giáo lý nhà Phật tập chú vào việc vượt thoát khổ đau, và đi vào hạnh phúc trong từng bước đi. Như thế, Phật giáo là một con đường, một nếp sống đạo đức rất nhân văn, rất thiết thực, và rất trí tuệ. Như thế, văn hóa Phật giáo là cốt lõi của nền văn hóa, giáo dục dân chủ nhân văn.

Hạnh phúc biểu hiện ở đời thì qua cảm xúc, cảm nhận và có điều kiện: đó là các cảm xúc, cảm nhận qua các quan năng mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý tưởng (tư tưởng). Khi các quan năng tiếp xúc với các đối tượng sắc tướng, âm thanh, hương, vị, xúc chạm, và các ý niệm, ảnh tượng. Vì cảm nhận hạnh phúc là có điều kiện nên thường thay đổi, biến đổi, tan rã, và để lại đằng sau một cảm xúc mới với tần số rung động yếu hơn, khó chịu, và ngậm ngùi khổ đau. Do vậy, cảm nhận hạnh phúc thường kéo theo cảm nhận khổ đau khiến các cá nhân ngỡ rằng hạnh phúc vắng mặt.

Quả không có gì gây kinh ngạc các nhà nghiên cứu khi biết rằng tiếng nói nhân văn, dân chủ thâm trầm nhất đã phát tiết ra từ con tim và khối óc siêu việt bốc cháy khát vọng cứu dân, cứu nước của Hồ Chủ tịch và các nhà lãnh đạo kế thừa người. Đấy là sản phẩm trí tuệ của Việt Nam.

Hạnh phúc tuyệt đối là cảm nhận thoát khỏi điều kiện (cause, condition); nó có mặt trong trí tuệ giải phóng (trí tuệ cảm nhận). Nơi nào, lúc nào trí tuệ này có mặt, thì hạnh phúc có mặt. Nếu trí tuệ thường có mặt, thì toàn cõi hiện hữu là toàn cảnh giới hạnh phúc. Nó ở ngoài dục vọng, và ngoài các ý niệm hiện hữu.

Hạnh phúc tương đối thì tùy thuộc vào cảm xúc của chủ thể: mỗi người đón nhận theo cách thế và điều kiện riêng của mình nên rất khó có cơ sở để trao đổi, thảo luận. Thế nên, không ai, không một quốc gia nào thật sự có thẩm quyền đặt ra các tiêu chuẩn hạnh phúc, tiêu chuẩn nhân văn, hay tiêu chuẩn dân chủ (bởi hạnh phúc biểu hiện tính dân chủ, nhân văn rõ ràng và cao nhất).

Độc lập, Tự do, Hạnh phúc và Hiến pháp Việt Nam

Dưới cái nhìn khách quan và lắng đọng, nội hàm của độc lập, tự do, và hạnh phúc là nội hàm tỏa sáng nhất của các thể chế chính trị xưa nay có thể có.

Hiến pháp Việt Nam năm 1946, và các bản Hiến pháp bổ sung về sau: 1959, 1980, 1992, phản ánh trọn vẹn nội dung của ba từ thiêng liêng gắn liền với quốc hiệu như đề cập ở trên. Quả không có gì gây kinh ngạc các nhà nghiên cứu khi biết rằng tiếng nói nhân văn, dân chủ thâm trầm nhất đã phát tiết ra từ con tim và khối óc siêu việt bốc cháy khát vọng cứu dân, cứu nước của Hồ Chủ tịch và các nhà lãnh đạo kế thừa người. Đấy là sản phẩm trí tuệ của Việt Nam. Hẳn là có thể có các đồng điệu khác ở Á, Phi… về tiếng nói nhân văn và công chính nhất ấy, tiếng nói của một nhà văn hóa nhân loại của thời đại: Hồ Chủ tịch. Đây, phải chăng là đích điểm niềm tin của toàn dân và của các nhà lập pháp Việt Nam?

(Tháng 4-2007)

Hòa thượng Thích Chơn Thiện/Báo Giác Ngộ

Phật giáo Việt Nam, xét trên một bình diện nào đó, đã thể hiện một cách đặc sắc tinh thần “khế lý, khế cơ” vốn dĩ. Cuộc hội ngộ giữa tinh thần Phật giáo và nếp sống, nếp nghĩ của dân tộc Việt Nam, vốn coi trọng sự uyển chuyển, khéo léo để tồn tại trước thử thách lịch sử đã nhanh chóng hòa quyện thành một. Lịch sử Phật giáo song hành cùng lịch sử dân tộc, tinh thần “hòa quang đồng trần”, “ở đời vui đạo” của Phật giáo Lý – Trần, cũng chính là sự phản ánh rõ nét tinh thần Việt Nam. Dân ta coi đạo Phật là “đạo của ông bà” có lẽ cũng từ nguyên do ấy.

Phục hưng dân tộc và Chấn hưng Phật giáo

Ngược dòng lịch sử, giai đoạn cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, Phật giáo ở nước ta rơi vào tình trạng suy thoái nghiêm trọng, mất dần đi vị thế vốn từng có của mình ở những thời đại trước. Cư sĩ Chánh Trí Mai Thọ Truyền từng mô tả về thực trạng của thời kỳ này trong cuốn Phật giáo Việt Nam:

“Kịp đến khi nhà Nguyễn thống nhất sơn hà, Phật giáo bị biến thành một thứ lợi khí chánh trị trong tay nhà vua để củng cố ngôi báu vừa xây đắp, còn Tăng sĩ thì một phần như bị truất xuống hàng thủ tự các chùa sắc tứ hay hàng thầy cúng (…) Đến cuối thế kỷ XIX, với sự đô hộ của Pháp, tình thế lại càng lụn bại thêm. Trong gần tám chục năm trời, Phật giáo vừa bị Thiên Chúa giáo cạnh tranh ráo riết, vừa bị nhà cầm quyền nghiêm khắc hạn chế (…) Nản chí, các nhà tu hành chân chính tìm chốn ẩn tu, để mặc cho bọn ‘thầy đám’ múa gậy vườn hoang”.

Hay như trong Hồi ký thành lập Hội Phật giáo Việt Nam, Đại lão Hòa thượng Thích Trí Hải (1906-1979), một vị danh tăng có công đức lớn lao trong phong trào Chấn hưng Phật giáo ở miền Bắc đã nêu lên vắn tắt tình trạng của đạo Phật lúc bấy giờ:

“Trừ một số rất ít các vị cao tăng trí thức, còn phần đông tự mình không hiểu thấu nghĩa lý chân chính để tu hành tự lợi và giáo hóa cho người giác ngộ (…) Cứ xem ngay hình thức của Phật giáo hiện nay. Tuy mỗi làng có một ngôi chùa, có làng tới hai, ba, bốn, năm ngôi; trừ những nơi danh lam cổ tự ra, còn hầu hết đã biến tướng rất nhiều, không còn thuần túy là Phật giáo nữa. Từ nơi thờ phụng cho đến nghi thức lễ bái, không đâu giống đâu”.

Cùng với những biến chuyển của chính trị – xã hội ở trong nước và trên thế giới, sự thất bại của ý thức hệ Nho giáo khiến những trí thức yêu nước, ưu tư với thời cuộc quay sang tìm kiếm một giải pháp khác nhằm hiện thực hóa mong mỏi tháo bỏ xích xiềng nô lệ cho dân tộc. Trong giai đoạn này, khát vọng cải cách xã hội, “tỉnh quốc hồn” được những tiếng nói của những chí sĩ thức thời như Phan Châu Trinh, Phan Bội Châu,… cất lên mạnh mẽ. Tại Hà Nội, phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục với chủ trương “khai trí cho dân” do Lương Văn Can khởi xướng đã tạo nên một tiếng vang rất lớn, dù chỉ tồn tại trong thời gian ngắn ngủi.

Từ thực trạng xã hội đó, cùng với những luồng gió mới của phong trào Chấn hưng Phật giáo do Đại sư Thái Hư phát động ở Trung Hoa thổi tới, yêu cầu chấn hưng Phật giáo nước nhà cũng được nhen nhóm, trở thành đòi hỏi cấp thiết hơn bao giờ hết.

Chư Tăng và các vị cư sĩ với tư tưởng tiến bộ đã mạnh dạn đứng ra gây dựng phong trào Chấn hưng Phật giáo ở khắp 3 miền. Lần lượt, Hội Nam Kỳ Nghiên cứu Phật học thành lập ở Sài Gòn năm 1931; Hội An Nam Phật học thành lập ở Huế năm 1932 và đến cuối năm 1934, Hội Phật giáo Bắc Kỳ được thành lập tại Hà Nội. Những tờ báo Phật giáo nối nhau ra đời, kinh sách được in ấn bằng chữ Quốc ngữ, các trường Phật học theo nề nếp mới được khai mở,… Thời kỳ này, chính các vị trí thức tài danh cũng tích cực góp mặt vào phong trào như: Trần Trọng Kim, Bùi Kỷ, Nguyễn Văn Tố, Nguyễn Văn Vĩnh…

Có thể nói, Chấn hưng Phật giáo Việt Nam đầu thế kỷ XX đã tạo nên một bước ngoặt vô cùng đặc biệt, đưa vào một sức sống, sinh khí mới, kéo đạo Phật ra khỏi tình trạng tụt hậu. Song song với đó, việc chấn hưng Phật giáo cũng giúp những Tăng sĩ với tư tưởng tiến bộ tiếp cận một cách gần hơn với cuộc sống. Cánh cổng chùa khép kín trong tĩnh lặng dần được mở ra với đời.

Đối diện thời thế, dường như, chính các nhà sư là người ý thức được rõ ràng rằng dòng sinh mệnh của Phật giáo nước nhà không thể tách rời khỏi vận mệnh của một dân tộc đang tha thiết kêu đòi độc lập, tự do. Ý thức ấy dần được cụ thể hóa bằng những hành động trong thực tế.

Rất nhiều trí thức tại Hà Nội đã lấy làm ngạc nhiên khi trông thấy sự xuất hiện của giới Tăng sĩ trong các buổi mít-tinh chính trị vào những năm 1925 và 1926, điều mà trước đó, họ gần như chưa bao giờ được chứng kiến.

Biển người từ mọi nơi kéo về Vườn hoa Ba Đình để chứng kiến thời khắc lịch sử khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
Biển người từ mọi nơi kéo về Vườn hoa Ba Đình để chứng kiến thời khắc lịch sử khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
Cuộc lễ Trung nguyên trong mùa thu lịch sử

Trên báo Tinh Tiến, số ra ngày thứ Bảy, 18-8-1945, Hội Phật giáo Việt Nam cho đăng chương trình Lễ Trung nguyên tại chùa Quán Sứ dự kiến sẽ diễn ra trong 3 ngày 13, 14 và 15 tháng Bảy năm Ất Dậu, nhằm vào các ngày 20, 21 và 22-8-1945. Cuộc lễ long trọng này được tổ chức theo nghi lễ truyền thống Phật giáo với trọng tâm là Đàn lễ Mông sơn phả độ cho chư anh linh chiến sĩ trận vong và các âm hồn. Cũng cần nói thêm, bắt nguồn từ chính sách “phá lúa trồng đay” do phát-xít Nhật gây nên, thời điểm đầu năm Ất Dậu này cũng là lúc xảy ra nạn đói khủng khiếp khiến gần 2 triệu người chết đói trên khắp miền Bắc.

Tuy nhiên, cuộc lễ này đã không diễn ra như kế hoạch dự kiến bởi vào Chủ nhật, ngày 19-8-1945, tổng khởi nghĩa bùng nổ trên cả nước. Từ sáng sớm ngày hôm ấy, thủ đô Hà Nội ngập trong khí thế cách mạng, cờ đỏ sao vàng tung bay khắp phố phường, “Các đoàn đại biểu đi diễu qua các phố mãi tới khi vừng ô đã tắt hẳn”. Trong dòng người cuồn cuộn ấy, người ta nhận ra nhiều Tăng Ni, Phật tử.

Mặt trận Việt Minh lần lượt chiếm lĩnh các công sở trong sự ủng hộ nhiệt tình của nhân dân. Chính quyền lâm thời được thành lập.

Rất nhanh sau đó, vào ngày 20-8-1945, tức 13-7-Ất Dậu, ngày mà theo dự kiến trước đó của Hội Phật giáo Việt Nam, cuộc lễ Trung nguyên long trọng sẽ được khai diễn tại chùa Quán Sứ, một Lời hiệu triệu của Hội Phật giáo Việt Nam gửi Tăng Ni, Phật tử cả nước đã được đăng tải trên báo Đông Phát:

“Ngày rằm tháng Bảy ta là ngày lễ quan hệ theo tục lệ nước nhà. Bản Hội yêu cầu tất cả các chùa và đạo hữu đến 5 giờ chiều hôm ấy đều cùng làm lễ, trước tỏ lòng hiếu nghĩa với tổ tiên, sau là cầu siêu cho những người bị tai nạn về chiến tranh, tật dịch và đói rét vừa qua.

Bản Hội lại yêu cầu trong ngày lễ đó toàn thể các đạo hữu nên cầu nguyện cho nền độc lập của nước nhà được bền vững và lâu dài…”.

Ngày 23-8-1945, chỉ 4 ngày sau khi cuộc Tổng khởi nghĩa thắng lợi, một đoàn đại biểu gồm hơn mười nhà sư do Tăng cang Thích Thanh Thao, tục danh Đỗ Văn Hỷ dẫn đầu đã vào Bắc Bộ phủ gặp mặt Chính phủ lâm thời của Việt Minh. Đại diện Chính phủ lâm thời là ông Võ Nguyên Giáp tiếp đón đoàn một cách trọng thị. Tại đây, đoàn đại biểu Phật giáo đã thể hiện sự ủng hộ nhiệt thành đối với Chính phủ của Việt Minh, trong lý tưởng giành lấy áo cơm, bình đẳng cho toàn thể nhân dân.

Chùa Quán Sứ, biểu tượng của phong trào Chấn hưng Phật giáo tại miền Bắc
Chùa Quán Sứ, biểu tượng của phong trào Chấn hưng Phật giáo tại miền Bắc
Màu áo nâu giữa mùa thu lịch sử

Cách mạng Tháng Tám vừa thành công, chỉ vài ngày sau, 28-8-1945, tại trụ sở Hội Khai Trí Tiến Đức (số 79 phố Hàng Trống ngày nay), một cuộc họp được triệu tập với sự tham dự của chư Tăng đại diện cho các sơn môn lớn ở miền Bắc, thống nhất thành lập Hội Phật giáo Cứu quốc, suy cử Hòa thượng Thích Thanh Thao làm Chủ tịch.

Tiếp đó, Đoàn Tăng-già Cứu quốc phủ bộ Thủy Nguyên được thành lập vào ngày 30-8-1945 với trụ sở đặt tại chùa Phương Mỹ (Hải Phòng). Sự thành lập các Hội và Ủy ban Phật giáo Cứu quốc diễn ra đồng loạt sau đó tại khắp các khu vực trong cả nước như: Thanh Hóa, Nghệ An, Quảng Bình, Quảng Trị,… vào cuối năm 1945, khi người Pháp quay lại tái chiếm Việt Nam.

Hòa thượng Thích Thanh Thao, Chủ tịch Hội Phật giáo Cứu quốc Hà Nội
Hòa thượng Thích Thanh Thao, Chủ tịch Hội Phật giáo Cứu quốc Hà Nội
2 giờ chiều ngày 2-9-1945, hàng vạn người dân từ các nơi kéo về Vườn hoa Ba Đình, ngay trước Phủ Toàn quyền Đông Dương để nghe Hồ Chủ tịch đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Trong đám đông chen kín những người Việt Nam đang hiện diện để chờ đợi giây phút mà biết bao người đã trông ngóng và hy sinh xương máu để có được sau gần một thế kỷ, người ta thấy có cả những nhà sư, những tín đồ Phật tử.

Trong hồi ký Những tháng năm không thể nào quên, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã kể lại khoảnh khắc về ngày lịch sử của dân tộc mà “mới hôm nao còn ở trong ước mơ”:

“… Cũng chưa bao giờ người nông dân ở những làng xóm nghèo quanh Hà Nội đi vào thành phố với một niềm tự hào như ngày hôm ấy.

Những cụ già vẻ mặt nghiêm trang. Những cô gái thủ đô hớn hở, áo màu rực rỡ.

Rộn ràng là các em thiếu nhi. Dù sự giàu nghèo của mỗi gia đình chưa đổi khác, nhưng từ ngày hôm nay, tất cả các em đều trở thành những người chủ nhỏ của đất nước độc lập. (…)

Những nhà sư, những ông cố đạo cũng rời nơi tu hành, xuống đường, xếp thành đội ngũ đến dự ngày hội lớn của dân tộc”.

Nền độc lập non trẻ vừa được thành hình, rồi đây, sẽ còn chịu nhiều thử thách, khi người Pháp vẫn còn nung nấu tham vọng đem ách thực dân quay lại. Có lẽ không ai trong số những người hiện diện tại Vườn hoa Ba Đình buổi chiều hôm ấy biết rằng phải đến tận 30 năm sau, đất nước Việt Nam mới hoàn toàn giành được độc lập, tự do.

Và có lẽ cũng không ai trong đám đông ấy biết trước rằng, cũng chính từ những cánh cổng chùa vừa mở tung trước đó chưa lâu, những nhà sư sẽ bước ra ngoài, hòa vào cuộc trường kỳ kháng chiến của cả dân tộc, sát cánh cùng cả nước đi qua những giai đoạn cam go, khốc liệt nhất, để rồi lưu danh mình trong sử sách với một việc làm trước sau hiếm có: cởi áo cà-sa khoác chiến bào.

Nguyễn Cường/Báo Giác Ngộ

Tại TP.HCM (mới), nơi đang trong quá trình triển khai hợp nhất đơn vị hành chánh Ban Trị sự 3 đơn vị: TP.HCM (cũ), Bình Dương (cũ) và Bà Rịa-Vũng Tàu (cũ) thì mô hình này được xem là giải pháp kịp thời để kết nối và liên lạc Phật sự tại cơ sở. Nói với Giác Ngộ, Thượng tọa Thích Thiện Quý, Phó ban kiêm Chánh Thư ký Ban Trị sự TP.HCM (mới) khẳng định: “Một khi Ban Trị sự đã công cử thì sẽ có trách nhiệm hỗ trợ để chư tôn đức đại diện thực hiện đúng, hiệu quả. Ban Trị sự sẽ tổ chức sinh hoạt chính thức sau khi nhân sự 3 tỉnh đã ổn định để xác định rõ vai trò của những vị đại diện, tránh việc bị chồng chéo”.

Tại An Giang sau sáp nhập tỉnh Kiên Giang, trở thành một trong những tỉnh có diện tích tự nhiên lớn, đông Tăng Ni nhất vùng đồng bằng sông Cửu Long, liên quan tới vai trò của “Đại diện Ban Trị sự” sau khi dừng hoạt động Giáo hội cấp huyện, Đại đức Thích Viên Minh, Phó ban kiêm Chánh Thư ký Ban Trị sự tỉnh cho biết: “Chính nhờ có chư tôn đức đại diện phường, xã mà các hoạt động Phật sự tại cơ sở – từ vùng sâu, vùng biên giới đến hải đảo vẫn được đảm bảo xuyên suốt dù không còn cấp huyện. Nhờ đó, Ban Trị sự tỉnh bám sát tình hình các cơ sở tự viện và duy trì kết nối chặt chẽ với chính quyền địa phương”.

Bốn chức năng trọng tâm

Theo sự chia sẻ chung từ chư tôn đức lãnh đạo tại các địa phương, vai trò “Đại diện Phật giáo phường, xã đảm nhiệm 4 chức năng: (1) Cầu nối thông tin hai chiều, là đầu mối tiếp nhận và phản ánh kịp thời giữa tự viện và Ban Trị sự; (2) Giám sát và kiểm tra nội bộ, hỗ trợ Ban Trị sự tỉnh trong công tác nắm tình hình sinh hoạt Tăng Ni, hoạt động của tự viện trên địa bàn; (3) Hỗ trợ công tác hành chánh, hướng dẫn và kiểm tra việc thực hiện các thủ tục hành chánh như bổ nhiệm trụ trì, xin phép sửa chữa cơ sở, kê khai Tăng sự… đặc biệt là rà soát, xác nhận tính hợp lệ trên hệ thống hành chánh điện tử của Giáo hội trước khi trình lên cấp tỉnh, thành và (4) Kết nối xã hội, là đầu mối phối hợp giữa tự viện với chính quyền, mặt trận, các đoàn thể trong các hoạt động từ thiện, hoằng pháp, xây dựng khối đoàn kết tôn giáo – dân tộc tại địa phương.

Tại Đồng Tháp, Đại đức Thích Huệ Phát, Phó ban kiêm Chánh Thư ký Ban Trị sự tỉnh đánh giá: “Nếu không có người đại diện tại phường, xã thì Ban Trị sự rất khó bao quát hết. Nhờ mô hình này mà chúng tôi hỗ trợ được các cơ sở – đặc biệt ở những nơi hành chánh còn hạn chế hoặc khó tiếp cận”.

Tìm hướng đi phù hợp với đặc thù địa phương

Sau khi hợp nhất hai tỉnh Đồng Tháp và Tiền Giang, Phật giáo tỉnh Đồng Tháp (mới) trên cơ sở chỉ đạo, cử nhân sự đại diện phụ trách phường, xã, Ban Trị sự đã tổ chức lại mô hình quản lý theo hướng tinh gọn, hiệu quả với mô hình chia thành 8 khu vực quản lý (mỗi tỉnh cũ 4 cụm), bỏ cấp huyện. Từ đó, 10 văn phòng được thiết lập, bao gồm 2 văn phòng Thường trực và 8 văn phòng đại diện khu vực; 678 cơ sở tự viện được kết nối trực tiếp đến Ban Trị sự tỉnh thông qua mô hình này.

Cơ chế phân công cũng được chuẩn hóa: Mỗi cụm do một Phó ban hoặc Ủy viên Thường trực phụ trách, các ban chuyên môn được phân bổ đồng đều theo khu vực (Tăng sự, Hoằng pháp, Giáo dục, Từ thiện xã hội…). Đại đức Huệ Phát nhấn mạnh: “Mô hình này không chỉ phù hợp chủ trương tinh gọn của Nhà nước mà còn giảm thủ tục trung gian, giúp Ban Trị sự tỉnh vận hành hiệu quả hơn, đồng thời hỗ trợ thực chất cho cơ sở”.

Tuy nhiên, ghi nhận thực tế cho thấy nhiều vị đại diện còn lúng túng vì mô hình mới, thiếu công cụ, biểu mẫu, hoặc chưa rõ cơ chế phối hợp, đặc biệt là các địa phương chưa triển khai, hoặc mới triển khai hành chánh điện tử. Khi đặt vấn đề này, nhiều Ban Trị sự nhận thức việc cần thiết định hướng cho sinh hoạt chuyên đề, thực hiện xây dựng hành chánh điện tử, từng bước điều chỉnh để xây dựngcơ chế tương tác phối hợp thường xuyên giữa Ban Thư ký và các vị đại diện Ban Trị sự ở địa phương.

Thượng tọa Thích Thiện Quý cho biết, tại TP.HCM Ban Thư ký đã nhận thức đầy đủ việc trên. Thượng tọa thông tin, trong thời gian sắp tới sẽ tổ chức buổi sinh hoạt tập huấn ngay sau khi bộ máy hành chánh của TP.HCM (cũ), Bình Dương (cũ) và Bà Rịa-Vũng Tàu (cũ) được hợp nhất hoàn chỉnh, nhằm triển khai đồng bộ, tiết kiệm nhân sự và đảm bảo sự thống nhất tổ chức.

Trong thời gian chuyển tiếp, Thượng tọa đánh giá cao tinh thần chủ động trao đổi, phản ánh và thể hiện trách nhiệm của các vị được cử làm đại diện, xem đó là yếu tố quan trọng để mô hình sớm đi vào thực tiễn, không dừng lại ở hình thức.

Gắn kết và ổn định

Có thể nói, mô hình đại diện Phật giáo phường, xã không chỉ là đầu mối hành chánh mới, mà còn là mắt xích trung gian thiết yếu trong bối cảnh tổ chức Giáo hội đang hướng đến tinh gọn, hiện đại và sát cơ sở. Nhờ mô hình này, Ban Trị sự cấp tỉnh có thể giảm tải áp lực hành chánh, tăng tính linh hoạt và kết nối thực chất với tự viện.

Như Đại đức Thích Viên Minh (An Giang) nhận định: “Mô hình này nếu được hỗ trợ đúng cách sẽ trở thành nền tảng ổn định để Giáo hội vận hành hiệu quả tại địa phương, đặc biệt trong bối cảnh đô thị hóa”.

Định vị đúng, phát huy tốt, hỗ trợ kịp thời chính là ba yếu tố then chốt để vị trí đại diện phường, xã trở thành yếu tố hỗ trợ cần thiết trong hệ thống hành chánh của Giáo hội vừa thay đổi theo cuộc cách mạng xây dựng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp của Nhà nước đã vận hành: vừa gần gũi cơ sở, vừa đảm bảo sự thống nhất toàn hệ thống.

Nguyện Truyền/Báo Giác Ng

Chương IX, Điều 50, Quy chế hoạt động Ban Tăng sự Trung ương (nhiệm kỳ 2022-2027) có nội dung: Mỗi Tăng Ni thực hiện an cư hợp pháp lần đầu sẽ được Ban Tăng sự Trung ương cấp Chứng điệp an cư. Sau đó, mỗi năm Tăng Ni an cư sẽ được Ban Trị sự cấp tỉnh, thành nơi tổ chức an cư xác nhận tiếp theo trong Chứng điệp an cư, chính thức tăng thêm một hạ lạp (tuổi đạo).

Hạ lạp là một trong những điều kiện cần của Tăng Ni để xác nhận về việc tấn phong giáo phẩm và bổ nhiệm trụ trì (Chương X, Điều 53 trong Quy chế hoạt động Ban Tăng sự Trung ương, quy định: Một trong những tiêu chuẩn Tăng Ni được bổ nhiệm trụ trì là Tăng Ni phải là người thọ giới Tỳ-kheo có hạ lạp từ năm 5 trở lên), vì vậy việc xác nhận an cư – sổ hạ là một trong những chứng nhận quan trọng và cần thiết đối với mọi Tăng Ni.

Liên quan tới thắc mắc của Tăng Ni về việc cấp “sổ hạ” trong tình hình hiện nay, trao đổi với Thượng tọa Thích Minh Cần, Ủy viên Thường trực Ban Trị sự, Phó ban kiêm Chánh Thư ký Ban Tăng sự GHPGVN TP.HCM, Thượng tọa cho biết:

• Đối với Phật giáo TP.HCM (cũ), sau ngày tác pháp an cư, Chứng điệp an cư kiết hạ (sổ hạ) của chư hành giả sẽ được Ban Thư ký các trường hạ chuyển đến Ban Thư ký Phật giáo quận/huyện. Ban Thư ký Phật giáo quận/huyện tập hợp tất cả sổ hạ của các trường hạ nộp về Văn phòng Ban Tăng sự GHPGVN TP.HCM để được xác nhận.

Thời gian sau ngày tác pháp an cư, từ 11 đến 30-6-2025 (16-5 – 6-6-Ất Tỵ), đơn vị hành chính Phật giáo cấp quận/huyện chưa miễn nhiệm, có hơn 2/3 Ban Thư ký Phật giáo quận/huyện đã hoàn tất việc chuyển giao sổ hạ, đơn đăng ký cấp sổ hạ mới và đơn đăng ký cấp Giấy chứng nhận an cư về Văn phòng Ban Tăng sự GHPGVN TP.HCM.

Đến ngày 1-7-2025, đơn vị hành chính Phật giáo cấp quận/huyện miễn nhiệm, lúc đó chỉ còn một vài trường hạ chưa kịp nộp sổ hạ về Văn phòng Ban Tăng sự GHPGVN TP.HCM. Dù đơn vị hành chính Phật giáo cấp quận/huyện đã miễn nhiệm nhưng Văn phòng Ban Tăng sự GHPGVN TP.HCM nhận thấy, chư tôn đức Ban Thư ký Phật giáo quận/huyện (cũ) vẫn tận tâm chuyển nộp sổ hạ, đơn đăng ký cấp sổ hạ mới và đơn đăng ký cấp Giấy chứng nhận an cư của các trường hạ thuộc địa giới mà Phật giáo quận/huyện mình quản lý trước kia đến Văn phòng Ban Tăng sự GHPGVN TP.HCM.

• Vừa qua, báo Giác Ngộ nhận được phản ánh từ một vài tự viện có trường hợp Ban Trị sự quận huyện sau 1-7 đã trả hồ sơ đăng ký an cư về và yêu cầu các tự viện làm việc trực tiếp với Ban Trị sự cấp tỉnh/ thành. Do vậy, các tự viện rất lúng túng không biết cách làm các thủ tục nộp sổ hạ như thế nào, trong khi trước đây đều thông qua Ban Trị sự quận/huyện, Thượng tọa ý kiến như thế nào về vấn đề đó?
• Hiện trên địa bàn Phật giáo TP.HCM (cũ) chưa xảy ra trường hợp này. Ban Tăng sự Phật giáo TP.HCM (cũ) đã có hoạch định ngay từ đầu, nếu sau ngày 1-7-2025 đơn vị hành chính Phật giáo cấp quận/huyện miễn nhiệm, trường hạ nào chưa kịp nộp sổ hạ cũng như các hồ sơ liên quan đến an cư kiết hạ, nhân viên Văn phòng Ban Tăng sự sẽ liên hệ trao đổi với Thư ký trường hạ đó. Thư ký các trường hạ có thể trực tiếp đến Văn phòng Ban Tăng sự để nộp sổ hạ, đơn đăng ký cấp sổ hạ mới và đơn đăng ký cấp Giấy chứng nhận an cư cho chư hành giả của trường hạ mình.

Ngoài ra, đối với sổ hạ và các hồ sơ liên quan đến an cư kiết hạ của chư Tăng Ni tại các trường hạ thuộc đơn vị Phật giáo tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu (cũ) và tỉnh Bình Dương (cũ), nếu chưa được xác nhận an cư thì Ban Tăng sự GHPGVN TP.HCM sẽ tiếp nhận và giải quyết, sau khi Ban Trị sự GHPGVN TP.HCM (mới) sắp xếp ổn định về nhân sự.

• Thượng tọa có thể hướng dẫn các thủ tục cụ thể để Tăng Ni các tự viện được xác nhận an cư?
• Ban Tăng sự GHPGVN TP.HCM chỉ cấp Giấy chứng nhận an cư kiết hạ đối với hành giả có đăng ký an cư tại các trường hạ (tập trung/tại chỗ) đối với Tăng Ni không có sổ hạ. Nếu hành giả có sổ hạ thì sẽ được xác nhận an cư trong sổ hạ, không cần cấp thêm giấy chứng nhận nữa.

Về thủ tục, đối với trường hợp Tăng Ni có đăng ký an cư kiết hạ (tập trung/tại chỗ) tại các trường hạ nhưng không sổ hạ và có nhu cầu được cấp Giấy chứng nhận an cư, Ban Thư ký các trường hạ, lập danh sách hành giả cần cấp giấy chứng nhận (Danh sách có xác nhận của Trưởng ban Tổ chức trường hạ hoặc trụ trì nơi tổ chức an cư) gửi về Văn phòng Ban Tăng sự GHPGVN TP.HCM. Cuối hạ sẽ được cấp giấy chứng nhận.

Thủ tục cấp sổ hạ mới (đối với hành giả an cư tập trung) và các đơn từ liên quan an cư kiết hạ được hướng dẫn đầy đủ và cụ thể trên cổng Hành chính điện tử của GHPGVN TP.HCM (cũ), địa chỉ: https://hcdt.pgtphcm.vn/

Nhân đây, Ban Tăng sự GHPGVN TP.HCM xin thông báo, nếu trường hạ nào chưa kịp nộp sổ hạ về Văn phòng Ban Tăng sự GHPGVN TP.HCM, thì Thư ký của trường hạ đó có thể đến nộp trực tiếp tại Văn phòng Ban Tăng sự GHPGVN TP.HCM (Ban Tăng sự không nhận sổ hạ của từng hành giả nộp riêng lẻ).

• Xin cảm ơn Thượng tọa!

Nguyên Tài/Báo Giác Ngộ

Trên tinh thần đồng hành bước vào kỷ nguyên mới, vào sáng ngày 30-6-2025, tại Văn phòng Ban Thường trực Hội đồng Trị sự phía Nam GHPGVN (thiền viện Quảng Đức, TP.HCM), hội nghị công bố quyết định nhân sự 15 Ban Trị sự tỉnh, thành mới khu vực phía Nam sau sáp nhập, hợp nhất đã được tổ chức. Tiếp đó, vào chiều ngày 1-7-2025, tại chùa Quán Sứ – Trụ sở Trung ương GHPGVN, hội nghị công bố danh sách lãnh đạo chủ chốt các Ban Trị sự tỉnh, thành phố được sáp nhập, hợp nhất ở khu vực phía Bắc cũng được diễn ra.

Những điều chỉnh, thay đổi về tổ chức hành chánh đó của GHPGVN thể hiện rõ ràng hơn hết tinh thần song hành cùng sự phát triển của dân tộc, cũng nhằm phù hợp với thực tiễn theo phương hướng chung của đất nước. Bên cạnh việc sắp xếp lại cơ cấu Ban Trị sự tỉnh, thành phố; GHPGVN cũng chấm dứt hoạt động của Ban Trị sự cấp quận, huyện, đưa bộ máy hành chánh Giáo hội về còn 3 cấp từ thấp đến cao: Ban quản trị tự viện; Ban Trị sự cấp tỉnh, thành và Trung ương Giáo hội.

Đó là những thay đổi căn bản về mặt tổ chức hành chánh. Trên một phương diện khác, việc hợp nhất, sáp nhập tỉnh, thành lần này cũng tình cờ kiến tạo lại những không gian văn hóa Phật giáo rộng hơn, tương thích với sự phát triển từng diễn ra trong lịch sử.

Đồng hành cùng Tổ quốc

Phật giáo đã có 2.000 năm đồng hành cùng dân tộc Việt Nam, qua bao triều đại, từng đạt đến đỉnh cao dưới thời đại Lý – Trần. Đó là thực tế đã được khẳng định rõ ràng trong sử sách. Dù ở thời nào, nơi chốn nào, Phật giáo luôn gắn bó với văn hóa Việt Nam, trở thành nơi nương tựa về tinh thần, thậm chí, hòa quyện thành một vào trong nếp ăn nếp ở của người Việt qua triết lý bình dị của ca dao, tục ngữ “thương người như thể thương thân”, “lá lành đùm lá rách”, “dẫu xây chín bậc phù đồ/ không bằng làm phúc cứu cho một người”, v.v… Đức Phật của dân gian Việt Nam hiện thân thành ông Bụt hiền từ luôn cứu giúp người khổ, hay hình tượng Phật bà nước Nam gần gũi, thân thuộc, hình tượng Đức Ông chuyên chở che cho con trẻ,… Tự nhiên như thế, đạo Phật ẩn hiện, len lỏi giữa đời sống người Việt theo cách này hay cách khác.

Theo bước chân lưu dân đi mở cõi về phương Nam, từ công đức sâu dày của chư vị Tổ sư, các bậc tiên giác, đạo Phật cũng có những giai đoạn, những hình thái phát triển khác nhau tùy thời tùy xứ. Trên nền tảng chung về triết lý, đạo Phật ở mỗi vùng địa lý lại có những dị biệt nhất định, phát sinh từ lịch sử lẫn ảnh hưởng văn hóa. Nếu như ở miền Bắc, đạo Phật đã tạo nên một chỉnh thể văn hóa với những chùa chiền, lễ nghi, hình thái tâm linh đặc sắc nhưng khá đồng nhất thì xuôi dần về Nam, không gian văn hóa của đạo Phật lại được thể hiện hết sức phong phú.

Lấy Hoành Sơn làm mốc – nơi chúa Nguyễn Hoàng cùng với những lưu dân đầu tiên đã bước qua trong công cuộc Nam tiến, tính xuôi dần về Nam Bộ, chúng ta có những vùng văn hóa Phật giáo với đặc trưng rõ rệt: Vùng văn hóa Phật giáo Bắc Trung Bộ với “trái tim” nằm ở Phật giáo Huế mang đậm dấu ấn ảnh hưởng cung đình; Vùng văn hóa Phật giáo Trung và Nam Trung Bộ với Phật giáo Quảng Nam có ảnh hưởng bao trùm trên vùng đất phía Nam đèo Hải Vân, tương ứng với địa phận TP.Đà Nẵng ngày nay và các tỉnh Nam Trung Bộ từ Quảng Ngãi đến Bình Thuận chịu ảnh hưởng đậm nét của văn hóa và nghi lễ Phật giáo Bình Định; Vùng văn hóa Phật giáo Nam Bộ với những đặc trưng riêng có của vùng đồng bằng sông nước.

Việc hợp nhất, sáp nhập các tỉnh thành theo chủ trương chung, một cách tình cờ, lại khá tương đồng theo từng vùng văn hóa của Phật giáo. Đơn cử như trường hợp hai tỉnh Quảng Bình và Quảng Trị với nhiều nét văn hóa tương đồng, chịu ảnh hưởng rõ rệt của Phật giáo cố đô, việc hợp nhất dẫu có tạo nên sự tiếc nuối khi cái tên Quảng Bình tồn tại suốt 420 năm qua nay trở thành dĩ vãng, nhưng lại không tạo ra quá nhiều mâu thuẫn về phương diện văn hóa. Hay như TP.Đà Nẵng mới sáp nhập từ tỉnh Quảng Nam và TP.Đà Nẵng, hai địa phương này trước sau đều nằm trong một chỉnh thể văn hóa xứ Quảng và Phật giáo xứ Quảng với những liên hệ mật thiết từ sâu xa trong lịch sử về phổ hệ truyền thừa, nghi lễ, môn phái,…

Với trường hợp các tỉnh “núi gộp với biển” như tỉnh Gia Lai hợp nhất từ hai tỉnh Gia Lai và Bình Định, sự giao lưu giữa hai vùng đất này vốn đã có từ rất sớm, với những cứ liệu rõ ràng và gần nhất về mối liên hệ ở vùng Tây Sơn giữa hai khu vực thượng đạo và hạ đạo, đạo Phật cũng đã theo bước chân những di dân từ Bình Định lên vùng Gia Lai sinh sống, lập nghiệp, do vậy, ảnh hưởng của văn hóa Phật giáo Bình Định được các đời Tổ sư vun bồi, truyền bá ở Gia Lai cũng khá rõ nét,…

“Phật giáo Gia Lai và Bình Định, nói là hai tỉnh nhưng chung một nguồn gốc Phật giáo vì đa số các vị Tổ sư, Hòa thượng đem Phật giáo truyền bá lên Gia Lai đều là người Bình Định, phát xuất từ các tổ đình Thập Tháp, Thiên Đức, Thiên Bình, Minh Tịnh, thuộc dòng Lâm Tế Chúc Thánh và Liễu Quán. Chỉ có số ít các vị xuất thân từ tổ đình Linh Nguyên, H.Đức Hòa, tỉnh Long An cũ (như tổ đình Minh Quang, P.Pleiku), thuộc dòng Lâm Tế Gia Phổ miền Nam, dù vậy sự hành trì đều theo nghi thức thiền môn Bình Định. Hầu như chư Tăng Gia Lai đều là người quê ở Bình Định, cho nên sự giao lưu về truyền thống văn hóa và tôn giáo gắn bó khá chặt chẽ. Đối với việc sáp nhập, hợp nhất Phật giáo tỉnh nhà về văn hóa truyền thống cũng như sinh hoạt Tăng đoàn không có nhiều khác biệt nên sự hòa nhập, gắn kết với nhau rất tốt.

Thêm nữa, chư tôn đức trong các sơn môn Bình Định và Gia Lai đều có quan hệ tông môn với nhau và thường qua lại trong các đại lễ của hai tỉnh nên thân thiết và hòa hợp. Sau khi sáp nhập tỉnh, Ban Trị sự mới cần làm tốt các nhiệm vụ như gìn giữ phát huy truyền thống Phật giáo mà lịch đại Tổ sư đã dày công bồi đắp, tôn kính các bậc trưởng thượng, hòa hợp thực hành đúng Hiến chương Giáo hội và Nội quy của Ban Tăng sự cũng như hướng dẫn Tăng Ni, Phật tử tu hành đúng Chánh pháp, tuân thủ Hiến pháp và pháp luật của Nhà nước theo đúng phương châm ‘Đạo pháp – Dân tộc – Chủ nghĩa xã hội’ thì công tác Phật sự tỉnh nhà sẽ được hưng long phát triển”, Thượng tọa Thích Tâm Mãn, Trưởng ban Trị sự GHPGVN tỉnh Gia Lai nhận định.

Từ một số trường hợp đơn cử trên để thấy rằng dẫu có sự khác biệt về hành chánh, địa lý sau nhiều lần tách/nhập trong lịch sử, mỗi vùng đất trên dải đất Việt Nam đều có sự liên hệ, gắn bó nhất định, thậm chí còn khá mật thiết, về phương diện văn hóa, tinh thần. Đạo Phật và văn hóa Phật giáo chính là phương tiện thể hiện rõ ràng hơn hết sự liên hệ, gắn bó này. Điều đó, ngay trong lúc này, càng cần được nêu bật lên hơn nữa. Đạo Phật, từ ảnh hưởng sâu sắc trong tâm thức quần chúng, có thể phát huy vai trò của mình nhằm làm cầu nối để xóa nhòa đi những ranh giới còn hằn lại trong tâm thức của mỗi người để mỗi tỉnh, thành không chỉ thực sự hợp nhất về mặt địa lý mà còn tái khẳng định sự tương đồng nhất định của các vùng văn hóa đã có từ xa xưa.

Kết nối và kiến tạo trên nền tảng văn hóa

Với Phật giáo, việc hợp nhất Ban Trị sự Phật giáo các tỉnh, thành phố không chỉ góp phần vào việc cải cách bộ máy hành chánh Giáo hội theo hướng nâng cao hiệu quả hoạt động, phù hợp với thực tiễn mà còn góp phần tạo nên những không gian phát triển mới Phật giáo các tỉnh, thành phố, là cơ hội để tái tạo lại sự liên kết về phương diện văn hóa, tâm linh. Như đã nói, dẫu rằng trong lịch sử, đất nước của chúng ta đã có vô số lần thay đổi, xê dịch về địa giới hay cấu trúc hành chánh, nhưng không có ranh giới cụ thể nào cho văn hóa khi tất cả là những mảnh ghép khác nhau được kiến tạo nên trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước của người Việt, để tạo nên một bức tranh thống nhất, một tổng thể nhiều màu sắc.

“Trên thực tế, mặc dù từng có những thay đổi về địa giới, cơ cấu hành chánh, tuy nhiên, Quảng Nam và Đà Nẵng vẫn có sự tương đồng, gần như là hoàn toàn, về mặt văn hóa và đời sống tinh thần. Rất nhiều gia đình sinh sống ở Đà Nẵng có gốc gác Quảng Nam. Phật giáo Quảng Nam và Đà Nẵng đều nằm trong một tổng thể chung được biết đến là Phật giáo xứ Quảng. Theo chúng tôi, việc cùng thừa hưởng một tổng thể văn hóa lâu đời là một điều thuận lợi cho hoạt động của Phật giáo TP.Đà Nẵng sau khi hợp nhất, sáp nhập, cũng là cơ hội để Phật giáo thành phố phát triển thuận lợi trong tương lai, kế thừa nền tảng của Phật giáo xứ Quảng với những đặc trưng được tạo dựng từ lâu đời và phong phú về bản sắc”, Hòa thượng Thích Từ Nghiêm, Trưởng ban Trị sự GHPGVN TP.Đà Nẵng mới đã chia sẻ về những thuận lợi trên phương diện văn hóa đối với sự hợp nhất giữa tỉnh Quảng Nam và TP.Đà Nẵng trong cuộc trò chuyện với Giác Ngộ sau hội nghị công bố quyết định nhân sự 15 Ban Trị sự tỉnh, thành mới khu vực phía Nam sau sáp nhập, hợp nhất.

Việc sáp nhập, hợp nhất các Ban Trị sự Phật giáo các tỉnh, thành phố, tựu trung, có thể coi là một cơ hội để cộng đồng Phật giáo của 34 tỉnh, thành phố xây dựng nên mối liên kết chặt chẽ, bền vững để làm sống động, phát huy hơn nữa những giá trị vốn có của Phật giáo địa phương mà các thế hệ Tổ sư, tiền nhân đã vun bồi qua nhiều thế hệ; từ đó góp phần vào việc xóa nhòa những khoảng cách, ngăn chia cũ về địa lý để tạo nên một sự đoàn kết, nhất trí bước vào giai đoạn mới.

Ngoài ra, trong bối cảnh mới, kỷ nguyên mới của dân tộc, thiết nghĩ, Phật giáo các địa phương cũng cần có một định hướng nhằm phát huy, bổ sung thêm những giá trị mới, song hành với nhịp bước của thời đại và xuất phát từ thực tiễn xã hội, thể hiện được tinh thần song hành của Phật giáo cùng thời đại.

Nguyễn Cường/Báo Giác Ngộ

Đó là câu chuyện được đặt ra từ những thế kỷ trước (1788). Về vấn đề này, James Madison từng viết: “Trong việc tạo dựng một Chính phủ, con người quản lý con người, khó khăn lớn nằm ở chỗ trước hết phải bảo đảm Chính phủ kiểm soát được những người phải quản lý và tiếp theo bảo đảm Chính phủ phải kiểm soát được chính bản thân mình”.

Trăn trở để quyết tâm phát triển

Ngày 1-7-2025, chúng ta bắt đầu nền hành chính 3 cấp, nếu chỉ tính chính quyền địa phương là 2 cấp (tỉnh và xã/phường). Trước những băn khoăn và cả nghi ngại về sự vận hành cũng như hiệu quả của hệ thống mới, chúng ta thử phân tích về lý thuyết xem những gì là ưu và nhược điểm của cả hai hệ thống. Song song với hệ thống mới là việc sáp nhập tỉnh từ 63 còn 34 tỉnh.

Theo các nhà nghiên cứu lập pháp, hiện trên thế giới có bốn mô hình tổ chức chính quyền thì Việt Nam (trước 1-7-2025) áp dụng mô hình tổ chức chính quyền 4 cấp gồm trung ương, tỉnh, huyện, xã/phường. Mô hình này đã được đề cập ngay trong Hiến pháp năm 1946. Như vậy, không tính trung ương, mô hình chính quyền địa phương tại Việt Nam có 3 cấp. Trong suốt quá trình lịch sử, mô hình này đã phát huy hiệu quả, góp phần vào sự nghiệp đấu tranh, bảo vệ Tổ quốc và phát triển đất nước. Tuy nhiên, qua nhiều lần điều chỉnh địa giới hành chính, mô hình chính quyền địa phương đã bộc lộ những nhược điểm và không còn phù hợp với bối cảnh phát triển mới của đất nước.

Tổng Bí thư Tô Lâm thường nhấn mạnh rằng nguy cơ tụt hậu luôn hiện hữu. Đây là vấn đề chúng ta đã nhìn nhận ra, song phải phát triển mạnh mẽ để tránh khỏi nguy cơ đó. Ông nói: “Cứ lững thững bước đi, chúng ta khó bắt kịp các nước trong khu vực và trên thế giới. Nhìn sang Trung Quốc khi mở cửa có trình độ tương đồng, bây giờ thu nhập đầu người 12.000 – 15.000 USD, còn ta chưa được 5.000 USD”. Theo Tổng Bí thư Tô Lâm, cần tính đến cơ chế hành pháp, mức độ liêm chính của Chính phủ, Nhà nước. Trong bối cảnh phòng chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí, các yếu tố này cần được chú trọng hơn. Ông cũng lưu ý đến việc đảm bảo lợi ích của người dân, quyền làm chủ của nhân dân, củng cố nền dân chủ.

Trao đổi với báo Công Thương, TS.Nguyễn Minh Phong – nguyên Phó Vụ trưởng, Phó ban Tuyên truyền lý luận Báo Nhân Dân, cho rằng, chính quyền địa phương 3 cấp cho thấy cấp huyện mang đậm tính trung gian, nhiều quyền mà ít trách nhiệm thực sự trên thực tế quản lý hành chính nhà nước. Đây là một trong những nguyên nhân gây ra sự thiếu minh bạch trong quản lý và trách nhiệm, cũng như làm gia tăng chi phí cơ hội cho người dân, doanh nghiệp và quản lý hành chính ở địa phương.

Thống kê của Bộ Nội vụ cho thấy, tính đến hết năm 2024, số lượng cấp huyện tại Việt Nam còn gần 700 đơn vị, số cấp xã là 10.035 đơn vị. Đi kèm với bộ máy cồng kềnh, số lượng công chức, viên chức, người lao động khổng lồ; chất lượng không đồng đều, nhất là công chức cấp xã. Đâu đó, vẫn còn tình trạng “con ông, cháu cha”, chạy chọt chức vụ bằng nhiều hình thức. Bên cạnh đó, tổng chi phí đầu tư cho xây dựng, sửa chữa, bảo dưỡng trụ sở; trang bị cơ sở vật chất, công cụ làm việc cho các cấp chính quyền địa phương và chi thường xuyên; chi phí tiền lương, phụ cấp rất lớn.

Tốn kém, lãng phí nguồn lực là vậy, song chất lượng giải quyết công việc lại chưa tương xứng với nhiều thủ tục hành chính rườm rà phức tạp, qua nhiều cấp… Thậm chí, hình thành sự cửa quyền, hách dịch, cơ chế xin cho… diễn ra ở nhiều cấp. Điều này dẫn đến tình trạng công việc của người dân, doanh nghiệp bị chậm trễ, ách tắc. Nhiều cán bộ đã không giữ được phẩm chất, đạo đức công vụ dẫn đến vi phạm phải xử lý, đã phần nào làm xói mòn lòng tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.

Trở lại với vấn đề giải quyết thủ tục hành chính tại chính quyền địa phương cấp xã, huyện, nhiều nơi đã diễn ra những tiêu cực, tham nhũng vặt từ việc xin dấu xác nhận hồ sơ, đến chuyển nhượng đất đai, cấp phép xây dựng, thực hiện nghĩa vụ quân sự… Đã có những vụ việc khiếu nại, kiện cáo kéo dài qua nhiều tháng vì phải theo trình tự từ xã, đến huyện và tỉnh.

Công tác quản lý của chính quyền 4 cấp có nhiều bất cập, cần phải thay đổi để phát triển mạnh mẽ.

Những ưu điểm chính của mô hình chính quyền 3 cấp

Có thể nói, mô hình chính quyền 3 cấp khá phổ biến trên thế giới hiện nay. Mô hình này bao gồm chính quyền trung ương (quốc gia), chính quyền tỉnh (khu vực) và chính quyền địa phương (cơ sở). Qua nghiên cứu mô hình của phần lớn các quốc gia theo mô hình này, có thể nhận thấy, chính quyền 3 cấp là cơ cấu tổ chức gọn nhẹ, phân bổ quyền lực và trách nhiệm rõ ràng giữa các cấp quản lý, mang lại nhiều lợi ích, như ở Nhật Bản, Úc, Na Uy…

Thứ nhất, với sự phân cấp phân quyền rõ ràng, chính quyền trung ương chỉ tập trung vào các vấn đề lớn như quốc phòng, ngoại giao, kinh tế vĩ mô, điều này sẽ giúp giảm tải rất lớn cho bộ máy ở trung ương, đồng thời có thể là cơ sở để tinh gọn các bộ trung ương.

Thứ hai, việc giảm bớt một cấp chính quyền sẽ giúp bộ máy hành chính giảm tầng nấc trung gian, việc chỉ đạo, điều hành có thể được thực hiện trực tiếp từ khu vực xuống cơ sở, rút ngắn thời gian giải quyết công việc, đẩy nhanh quá trình ra quyết định và thực thi chính sách. Các địa phương có thể điều chỉnh chính sách phù hợp với đặc điểm kinh tế – xã hội của địa phương mình, tăng cường tính linh hoạt và thích ứng.

Thứ ba, bỏ bớt một cấp chính quyền giúp tiết kiệm đáng kể ngân sách phải nuôi bộ máy hành chính cồng kềnh, từ đó có thể tập trung nguồn lực cho các dự án phát triển địa phương.

Chính quyền 2 cấp địa phương mang lại quản lý hiệu quả hơn và giảm bớt các thủ tục hành chính rườm rà

Cấp phường/xã, được coi là cấp gần dân nhất, sẽ được trao nhiều quyền hạn hơn để giải quyết các vấn đề của người dân một cách trực tiếp và nhanh chóng. Quản lý hiệu quả hơn, thủ tục đơn giản hơn, tinh gọn bộ máy, giảm chi phí hành chính và tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu, giúp người dân tiết kiệm thời gian và công sức.

Việc chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ thông tin sẽ được đẩy mạnh, giúp người dân có thể thực hiện các thủ tục hành chính số, giảm sự phụ thuộc vào địa giới hành chính. Mạng internet và các ứng dụng trí tuệ nhân tạo cho phép công khai thông tin về hoạt động của các cơ quan Nhà nước, giúp người dân giám sát và đánh giá hiệu quả hoạt động của Chính phủ, đồng thời thúc đẩy trách nhiệm giải trình của cán bộ, công chức.

Công nghệ là công cụ hỗ trợ giao tiếp giữa cơ quan Nhà nước và người dân, giữa các cơ quan Nhà nước với nhau, và giữa các cơ quan Nhà nước với doanh nghiệp. Internet giúp các cơ quan Nhà nước quản lý thông tin, dữ liệu, tài sản một cách hiệu quả hơn, đồng thời hỗ trợ việc ra quyết định dựa trên dữ liệu.

Việc tổ chức lại chính quyền địa phương được kỳ vọng sẽ tạo ra không gian phát triển mới, thúc đẩy kinh tế – xã hội phát triển và hội nhập quốc tế. Người dân và doanh nghiệp mong muốn, bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp thực sự gần dân, phục vụ nhân dân tốt hơn. Muốn vậy, cán bộ xã phải là người có đức, có tài, vì nhân dân.

Những thử thách trước mắt

Để bộ máy thực sự đạt hiệu quả, hiệu năng, theo một số chuyên gia ngành lập pháp, chúng ta vẫn phải nỗ lực hoàn thiện cơ chế và tiếp tục thực hiện cam kết chính trị về công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình ở cả hệ thống chính trị.

Song song đó, chúng ta cần thực thi nghiêm túc quyền tiếp cận thông tin của người dân cũng như xây dựng nền tảng thông tin, cơ sở hạ tầng kỹ thuật đảm bảo quyền tiếp cận thông tin; hoàn thiện hệ thống chính sách về công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình phù hợp với tình hình thực tiễn của đất nước cũng như các quy định, tiêu chuẩn quốc tế mà Việt Nam đã tham gia, ký kết.

Chúng ta cũng cần hoàn thiện bộ máy hành chính theo hướng tinh gọn, khoa học, hiệu quả; đẩy nhanh tiến độ thực hiện Chính phủ điện tử; cơ chế một cửa, một đầu mối tại các cơ quan quản lý Nhà nước… Phải cải cách triệt để lĩnh vực cán bộ nhằm loại bỏ tình trạng bộ máy Nhà nước chỉ toàn là quan mà không có chuyên gia giỏi, một tình trạng lựa chọn, bổ nhiệm cán bộ theo những tiêu chí tiêu cực.

Tất nhiên, chúng ta không quên tăng cường thực hiện kiểm tra, thanh tra, giám sát và có các chế tài xử lý thích đáng với các vi phạm để đảm bảo tính răn đe của pháp luật; đồng thời tạo hành lang pháp lý cho sự tham gia của các cá nhân, tổ chức, cộng đồng xã hội, báo chí vào giám sát, thúc đẩy công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình của cơ quan hành chính Nhà nước.

Thách thức lớn khác là tư tưởng bảo hộ, cơ chế xin-cho… của các bộ ngành. Căn nguyên của cơ chế xin cho là việc nguồn lực ngân sách không được sử dụng theo nguyên tắc hiệu quả… Chỉ cần nhiều tiền để đầu tư, còn hiệu quả không ai kiểm tra, không ai đánh giá và không ai phải chịu trách nhiệm.

Theo GS.TS Lê Hồng Hạnh, một chuyên gia về pháp luật tại Việt Nam, Chính phủ chúng ta đang hướng đến xây dựng một Chính phủ kiến tạo, liêm chính. Đó cũng chính là thông điệp từng được nêu ra tại Hội nghị Cải cách hành chính diễn ra cách đây nhiều năm. Theo GS.Hạnh: “Thông điệp này nhấn mạnh đến việc xây dựng một Chính phủ mà hoạt động quản lý, điều hành của nó hướng tới việc tạo môi trường thuận lợi nhất cho các tổ chức, cá nhân trong xã hội hoạt động, đặc biệt là các doanh nghiệp tức là các chủ thể của nền kinh tế. Một Chính phủ kiến tạo được môi trường cho sự phát triển nói chung và doanh nghiệp nói riêng chỉ có thể là Chính phủ liêm chính, tức là Chính phủ không vì lợi ích nhóm, Chính phủ không tham nhũng”.
Quan điểm của người Phật tử

Theo nhà Phật, muốn cho một xã hội an bình, cường thịnh còn phải có vai trò của người đứng đầu. Trong Tiểu bộ kinh, Đức Phật đã nêu 10 phẩm chất cần thiết của người lãnh đạo. Đó là: Bố thí (thực hiện chính sách an sinh, phúc lợi xã hội), trì giới (giữ gìn nền tảng đạo đức), bao dung, liêm khiết, nhu hòa, sống khắc kỷ, không sân hận, yêu hòa, kham nhẫn và thuận lòng dân.

Cũng trong kinh Chuyển luân Thánh vương sư tử hống, Đức Thế Tôn dạy: “Này các Tỳ-kheo, như vậy vì không cho người nghèo tiền của, nghèo đói tăng thịnh; vì nghèo đói tăng thịnh nên trộm cắp tăng thịnh; vì trộm cắp tăng thịnh nên đao kiếm được tăng thịnh; và đao kiếm được tăng thịnh, nên sát sinh tăng thịnh; vì sát sanh tăng thịnh nên nói láo tăng thịnh; vì nói láo tăng thịnh nên tuổi thọ của loài hữu tình giảm thiểu, sắc đẹp giảm thiểu…”.

Trong tinh thần xây dựng một nền hành chính năng động, và vững mạnh, ngày 14 và 15-6 vừa rồi, Thủ tướng Phạm Minh Chính yêu cầu cấp ủy, chính quyền các địa phương phải tập trung quyết liệt, quyết tâm triển khai đồng bộ các nhiệm vụ để sau ngày 1-7 bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp vận hành thông suốt, hiệu quả, mang lại lợi ích, cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho nhân dân.

Hệ thống hành chính mới sẽ tạo ra một xã hội với những “thiện duyên” cho công dân chúng ta được huân tập trong đó. Có những hạt giống không tốt lắm, nhưng trong môi trường lành mạnh, cũng sẽ tự điều chỉnh thành tốt. Còn hạt giống tốt nhưng trồng trên đất cằn, thiếu phân thiếu sự chăm sóc thì cũng không đâm chồi được!

Những nhà quản lý được xem như người trồng cây phải ươm giống tốt, rồi phát triển theo duyên, luôn luôn chăm sóc (nhà Phật gọi là tăng thượng duyên), liên tục (đẳng vô gián duyên), theo dõi, thực hiện nghiêm túc và bồi đắp cho đủ điều kiện ra quả tốt (sở duyên duyên) cho ngày mai. Hãy hy vọng và tin tưởng vào những bước chuyển mình của dân tộc trên nền hành chính mới trong tinh thần năng động, minh bạch, giải trình và bền vững. Mong thay!

Nguyên Cẩn/Báo Giác Ngộ